کتاب عباس کیارستمی (نشر گیلگمش)

کتاب عباس کیارستمی اثر جاناتان رزنبام، مهرناز سعید وفا

در تاریخ سینمای جهان، نام‌هایی هستند که از مرزهایِ جغرافیا، زبان و زمان فراتر می‌روند و به نمادهایی جهانی برایِ تأمل در نسبتِ انسان با تصویر، واقعیت و روایت بدل می‌شوند. عباس کیارستمی، کارگردان بزرگ ایرانی، بی‌گمان یکی از برجسته‌ترین این نام‌هاست؛ سینماگری که با نگاهی شاعرانه، فلسفی و در عین حال زمینی، مرزهایِ میانِ داستان و مستند، بازیگر و آدمِ معمولی، دوربین و جهانِ پیرامون را تا مرز نابودی پیش برد و سینمایی آفرید که هم‌زمان، هم بسیار ایرانی بود و هم جهانی‌ تر از آنکه بتوان آن را در چارچوب ملی‌گرایانه محصور کرد.

کتاب «عباس کیارستمی» نوشتهٔ جاناتان رزنبام، منتقد شهیر آمریکایی و مهرناز سعید وفا، پژوهشگرِ برجستهٔ سینمای ایران، یکی از ژرف‌کاوانه‌ ترین، دقیق‌ ترین و روشنگرانه‌ ترین آثاری است که تاکنون دربارهٔ این فیلم ساز بی‌ نظیر منتشر شده است. یحیی نطنزی، مترجمِ توانمندِ این اثر، با برگردانی روان، امانت‌دار و آکادمیک، توانسته است پیچیدگی‌های نظری و حساسیت‌هایِ تحلیلیِ این کتاب را به زبانی درآورد که هم برای دانشجویان سینما و فلسفهٔ هنر قابل فهم باشد و هم برای هر سینمادوستِ کنجکاوی که می‌خواهد لایه‌هایِ پنهان آثار کیارستمی را کشف کند.

رزنبام و سعید وفا در این کتاب، با نگاهی نو، نقادانه و میان‌رشته‌ای، پرسش‌هایی را پیش می‌کشند که برایِ فهم کیارستمی، ضروری‌اند: چگونه کیارستمی با استفاده از عناصری چون «تکرار»، «انتظار» و «مسیر»، تماشاگر را از مصرف‌کنندهٔ منفعلِ تصاویر به هم‌آفرینندهٔ فعالِ معنا تبدیل می‌کند؟ نسبتی که کیارستمی میانِ «دوربین» و «واقعیت» برقرار می‌سازد، چه پیامدهایی برای نظریهٔ سینما دارد؟

چگونه فیلم‌هایِ او، از «خانهٔ دوست کجاست» تا «طعمِ گیلاس» و «باد ما را با خود خواهد برد»، همچون پرسش‌هایی فلسفی دربارهٔ زندگی، مرگ، اخلاق و تماشاگری عمل می‌کنند؟ و مهم‌تر از همه، سینمایِ کیارستمی چگونه توانسته است بدون آنکه به شعارهای مستقیم سیاسی یا اجتماعی پناه ببرد، به ژرف‌ ترین لایه‌های هستی ایرانی و انسانی دست یابد؟