کتاب سیاست های پوشاک در دوره ی قاجار و پهلوی اول (نشر مشکی)

کتاب سیاست های پوشاک در دوره ی قاجار و پهلوی اول اثر منظر محمدی

پوشاک، در طول تاریخ، هرگز صرفاً پوششی برای محافظت از بدن نبوده است؛ بلکه همواره به مثابهٔ زبانِ خاموشی عمل کرده که از طریق آن، مفاهیم پیچیده‌ای چون هویت، قدرت، طبقه، جنسیت و مذهب به صورتی بصری و ملموس بازنمایی می‌شده‌اند. کتاب «سیاست‌های پوشاک در دورهٔ قاجار و پهلوی اول» تألیف منظر محمدی، پژوهشی دقیق، مستند و روشنگرانه است که با رویکردی تاریخی–جامعه‌شناختی، به واکاوی نقش و کارکرد پوشاک به عنوان ابزاری برای اعمال قدرت سیاسی، نظارت اجتماعی و شکل‌دهی به هویت ملی در یکی از حساس‌ترین و پرتلاطم‌ترین ادوار تاریخ معاصر ایران می‌پردازد.

این اثر با بررسی اسناد، عکس‌ها، سفرنامه‌ها و متون تاریخی، نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌های پوشاک، از فرمان‌های شاهان قاجار برای کنترل ظاهر رعایا تا تلاش‌های اجباری رضاشاه برای کشف حجاب و تغییر لباس مردان، نه تنها منعکس‌کنندهٔ تحولات سیاسی و اجتماعی بوده‌اند، بلکه خود عاملی مؤثر در ایجاد یا تشدید تنش‌ها، شکاف‌های طبقاتی و جنبش‌های مقاومت محسوب می‌شده‌اند. آنچه این کتاب را از سایر آثار مشابه دربارهٔ تاریخ پوشاک در ایران متمایز می‌سازد، نگاه چندلایه و نقادانهٔ مؤلف به پدیده‌ای است که معمولاً در حاشیهٔ تاریخ‌نگاری رسمی قرار گرفته است.

منظر محمدی با تسلطی مثال‌زدنی بر منابع تاریخی و بهره‌گیری از نظریه‌های جامعه‌شناسی و نشانه‌شناسی، تصویری زنده و ملموس از تالارهای سلطنتی، کوچه‌بازارها، مجالس مذهبی و فضاهای عمومی ارائه می‌دهد که در آن، هر تکه‌پارچه، رنگ، جنس و برش لباس، روایتی از مقاومت، همرنگی یا سرپیچی از نظم حاکم را بازگو می‌کند. این کتاب با تکیه بر آرشیوهای غنی و منابع دست اول، پرده از زوایای پنهان و گاه فراموش‌شدهٔ تاریخ اجتماعی ایران برمی‌دارد و نشان می‌دهد که تغییرات اجتماعی همواره بر تن پوشاک نقش بسته‌اند.

قطع وزیری و جلد شومیز، همراهی مناسب برای مطالعهٔ عمیق و مراجعهٔ مکرر است. ۳۲۰ صفحه این اثر، سرمایه‌ای ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ، جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی، طراحان لباس و تمام علاقه‌مندان به درک پیوند میان پوشش و سیاست در ایران است. مطالعهٔ این کتاب، نگاه ما را به تاریخ معاصر و نقش پنهان ولی تعیین‌کنندهٔ پوشاک در آن، برای همیشه دگرگون خواهد کرد.