کتاب هفت کتاب اول خمسه نظامی (میرزا علی قلی خویی) (چاپ و نشر نظر)

کتاب هفت کتاب اول خمسه نظامی گردآورنده علی بوذری

نظامی گنجوی، شاعر بلندآوازه‌ی سده‌ی ششم هجری، با سرودن «خمسه» خود، نه فقط شاهکاری جاودان در ادبیات غنایی و حماسی فارسی آفرید، بلکه میراثی گرانبها از عشق، عرفان، حماسه و حکمت را برای نسل‌های پس از خود به یادگار نهاد. خمسه‌ی نظامی، شامل پنج مثنویِ «مخزن‌الاسرار»، «خسرو و شیرین»، «لیلی و مجنون»، «هفت‌پیکر» و «اسکندرنامه»، در طول سده‌ها، منبع الهامِ بیشماری از هنرمندان، خوشنویسان، مینیاتوریست‌ها و شاعران بوده است.

در این میان، نسخه‌های خطیِ مصوّر و آراسته‌ی خمسه، همواره از جایگاهی ویژه برخوردار بوده‌اند. کتاب «هفت کتاب اول خمسه نظامی (میرزا علی قلی خویی)» دریچه‌ای است به یکی از نفیس‌ترین و ارزشمندترین این نسخه‌ها؛ نسخه‌ای که به خطِ میرزا علی‌قلی خویی، خوشنویس برجسته‌ی سده‌ی سیزدهم هجری، کتابت شده و گوشه‌ای از ذوق، هنر و توانمندی خوشنویسی ایران را به نمایش می‌گذارد. علی بوذری، گردآورنده و پژوهشگر این کتاب، با دقتی مستندپژوهانه و نگاهی هنرشناسانه، به معرفی و بازنمایی گزیده‌ای از این نسخه‌ی خطی نفیس پرداخته است. هفت کتابِ نخست از خمسه‌ی نظامی، که در این مجموعه گردآوری شده‌اند، نه فقط از نظر محتوا و ادبی، که از حیث خط، آرایه‌های تزئینی و نسبتِ متن و حاشیه، اثری شاخص و درخورِ تأمل هستند.

آنچه این کتاب را متمایز می‌سازد، پیوندِ ادبیات و هنرهای تجسمی در بستری از سنت کتاب‌آرایی ایرانی است؛ سنتی که در آن، کلمه و تصویر، خط و نقش، در هم‌نشینی‌ای هماهنگ، اثری یگانه و زیبا را می‌آفرینند. کلمات کلیدی این کتاب را می‌توان در مفاهیمی چون نسخه‌شناسی، خوشنویسی نستعلیق، کتاب‌آرایی اسلامی، نظامی‌پژوهی، میراث مکتوب، حفظ و احیای نسخ خطی، پیوند ادبیات و هنر و تداوم فرهنگی جست‌وجو کرد. بوذری با رویکردی تاریخی-هنری، به معرفی ویژگی‌های این نسخه‌ی نفیس پرداخته و ضمن نشان‌دادن نمونه‌هایی از صفحات آن، زمینه‌های مطالعه‌ی تطبیقی و تحلیل فرمی خط و تزئینات آن را برای پژوهشگران فراهم آورده است.

این کتاب همچنین به جایگاه میرزا علی‌قلی خویی در تاریخ خوشنویسی ایران و ویژگی‌های سبکی او می‌پردازد و از این منظر، مرجعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به تاریخ هنر و خوشنویسی ایران به‌شمار می‌آید. قطع خشتی متوسط، جلد شومیز و کاغذ تحریر، همراه با بازتولید صفحاتی از این نسخه‌ی خطیِ نفیس، کتاب را به تجربه‌ای اصیل از مواجهه با میراث مکتوب ایران تبدیل کرده است. مؤسسه‌ی فرهنگی پژوهشی چاپ و نشر نظر با انتشار این اثر، گامی ارزنده در جهت معرفی و حفظ گنجینه‌های خطی ایران برداشته است.