کتاب مرد با شال آبی روند خلق یک پرتره با لوسین فروید (چاپ و نشر نظر)

کتاب مرد با شال آبی روند خلق یک پرتره با لوسین فروید اثر مارتین گی‌فورد

پرتره، بیش از بازنماییِ چهره، آیینه‌ای است از رابطهٔ میانِ نقاش و سوژه؛ رابطه‌ای که در آن، نگاه، صبر، تنش و در نهایت، اعتماد، اثری جاودان می‌آفرینند. کتاب «مرد با شال آبی: روند خلق یک پرتره با لوسین فروید» روایتی است نفس‌گیر از این رابطهٔ پیچیده؛ روایتی که در آن، مارتین گی‌فورد، نویسنده و منتقد هنری، خود را در جایگاهِ سوژهٔ یکی از بزرگ‌ترین نقاشانِ پرترهٔ قرن بیستم می‌یابد و ماجرای هفت‌ماههٔ نشستنِ بی‌وقفه در برابرِ لوسین فروید را به تصویر می‌کشد.

این کتاب که در قطع رقعی و با کاغذ بالکی، فضایی صمیمی برای این روایتِ شخصی فراهم آورده، نه فقط شرحِ فرایندِ خلقِ یک تابلو، که سفری است به اعماقِ روانِ هنرمند، به فلسفهٔ نگاه و به معنایِ پایداری در برابرِ حقیقتِ بی‌پردهٔ تصویر. لوسین فروید (۱۹۲۲-۲۰۱۱)، نوهٔ بنیانگذارِ روانکاوی، با نگاهی بی‌امان و واقع‌گرایانه، چهره‌ها را آن‌چنان که هستند، بدونِ هیچ آرایش یا فریبکاری، به بوم می‌نشاند. او در این کتاب، از زبانِ سوژه‌اش - گی‌فورد - پرده از رازهایِ کارگاهِ نقاشی‌اش برمی‌دارد؛ از انتخابِ مدل، چیدمانِ نور و زاویهٔ دید، تا ساعاتِ متمادیِ سکوت و نگاه، که در آن، هر حرکتِ ماهیچهٔ صورت و هر تغییرِ حالاتِ درونی، به دقتی وسواس‌گونه ثبت می‌شود.

گی‌فورد با قلمی روان و طنزآمیز، از این تجربهٔ عریان و آسیب‌پذیر می‌گوید؛ از اینکه چگونه در برابرِ نگاهِ موشکافانهٔ فروید، حسِ برهنه‌شدنِ روانی را تجربه کرده، چگونه از خستگی و بی‌حوصلگی تا لحظاتِ اوجِ درکِ متقابل را زیسته، و سرانجام، چگونه تابلوی «مرد با شال آبی» - که امروز در مجموعه‌ای خصوصی نگهداری می‌شود - از دلِ این هفت‌ماه، زاده شده است. این کتاب در ۲۴۰ صفحه، روایتی خطی اما پرماجراست که خواننده را تا آخرین صفحه همراه می‌کند. گی‌فورد، افزون بر شرحِ فرایندِ نقاشی، به تأملاتی دربارهٔ ماهیتِ پرتره، تفاوتِ آن با عکاسی، نقشِ زمان در خلقِ اثر و نسبتِ نقاش با سوژه می‌پردازد.

همچنین، او از گفت‌وگوهایِ کوتاه و بلندش با فروید در میانِ جلساتِ کاری می‌گوید؛ گفت‌وگوهایی که پر است از اشارات به تاریخِ هنر، ادبیات، سینما و روانکاوی و لایه‌هایِ پنهانِ شخصیتِ این هنرمندِ اسرارآمیز را آشکار می‌سازد. ترجمهٔ روان و دقیقِ شروین شهامی‌پور، حسِ حضور در کارگاهِ فروید را به خوبی منتقل کرده و این اثر را برای مخاطبِ فارسی‌زبان، تجربه‌ای زنده و ملموس ساخته است. مخاطب این کتاب، هر هنرمند، دانشجویِ هنر، علاقه‌مندان به نقاشی و هر کسی است که به دنبالِ درکِ پشت‌صحنهٔ خلقِ یک شاهکار است.

کاغذِ بالکی با بافتی نرم، حسِ مطالعه‌ای لذت‌بخش و مداوم را القا می‌کند و جلدِ شومیز، دسترسیِ آسان را ممکن می‌سازد. «مرد با شال آبی» نه فقط کتابی دربارهٔ یک پرتره، که کتابی دربارهٔ خودِ زندگی است؛ دربارهٔ صبر، نگاه، ارتباطِ انسانی و شجاعتِ ایستادن در برابرِ آینه‌ای که هیچ‌گاه دروغ نمی‌گوید.