کتاب جنون گردآوری هنر معاصر (چاپ و نشر نظر)

کتاب جنون گردآوری هنر معاصر مریم مجد

مجموعه‌داری هنر، فراتر از یک کنشِ اقتصادی یا تفننِ طبقاتی، شیدایی‌ست که ریشه در اعماقِ روانِ انسان دارد؛ شیدایی‌ای که در آن، تملکِ اثرِ هنری، به وسواسی برای درکِ حقیقت، ماندگاری و هویت بدل می‌شود. کتاب «جنون گردآوری هنر معاصر» کاوشی است در این شیداییِ پرمعنا؛ کاوشی که در آن، جمعی از اندیشمندان، مورخانِ هنر و مجموعه‌دارانِ بین‌المللی، از انگیزه‌ها، چالش‌ها و پیامدهای روانشناختیِ گردآوریِ هنرِ امروز سخن می‌گویند.

این کتاب که در قطع وزیری و با کاغذ بالکی، فضایی مناسب برای تأملِ عمیق فراهم آورده، حاصل گردآوریِ مقالاتی است که مریم مجد با وسواسی پژوهشگرانه گزینش کرده و با همکاریِ گلی امامی، سهراب مهدوی و خودش به فارسی برگردانده شده‌اند. این مجموعهٔ ۱۸۴ صفحه‌ای، سفری است در دنیایِ مجموعه‌دارانی که هنرِ معاصر را نه به‌عنوانِ سرمایه، که به‌مثابهٔ دریچه‌ای به روحِ زمانهٔ خود می‌نگرند. مقالاتِ این کتاب، از جنبه‌های روانکاوانهٔ «گردآوریِ وسواسی» تا اقتصادِ پنهانِ بازارِ هنر، و از تأثیرِ مجموعه‌داری بر شکل‌گیریِ جریان‌های هنری تا نقشِ موزه‌ها و گالری‌ها در مشروعیّت‌بخشی به این جنون، همگی با نثری دقیق و تحلیلی نگاشته شده‌اند.

نویسندگانِ این مقالات - که هر یک از منظری متفاوت به موضوع نگریسته‌اند - به پرسش‌هایی بنیادین پاسخ می‌دهند: چرا انسان، از دورانِ غارنشینی تا عصرِ دیجیتال، همواره به گردآوریِ اشیاء، به‌ویژه آثارِ هنری، گرایش داشته است؟ آیا مجموعه‌داری، شکلی از «جاودانگی‌خواهی» در برابرِ هراس از مرگ است؟ و چگونه می‌توان میانِ «عشقِ به هنر» و «وسواسِ تملک» مرز قائل شد؟ مریم مجد در مقامِ گردآورنده و مترجم، گزینشی هوشمندانه از مقالاتِ صاحبنامانی چون والتر بنیامین، ژان بودریار و مجموعه‌دارانِ صاحب‌سبکِ معاصر ارائه داده است که هر یک، لایه‌ای تازه بر این پدیدهٔ پیچیده می‌افزایند.

ترجمهٔ همکارانهٔ گلی امامی و سهراب مهدوی نیز، با دقتی ستودنی، مفاهیمِ عمیقِ این مقالات را به زبانی روان و درخورِ فهمِ خوانندهٔ فارسی‌زبان برگردانده است. این کتاب، نه فقط برای مجموعه‌داران، که برای هنرمندان، منتقدان، دانشجویانِ هنر و هر کسی که به دنبالِ درکِ نسبتِ خویش با «داشتن» و «دیدن» است، منبعی غنی و تأمل‌برانگیز به‌شمار می‌آید. کاغذِ بالکی با بافتی گرم و مطلوب، حسِ مطالعه‌ای متمرکز و لذت‌بخش را القا می‌کند و جلدِ شومیز، دسترسیِ آسان به این اثرِ ارزشمند را ممکن می‌سازد.

«جنون گردآوری هنر معاصر» آیینه‌ای است پیش رویِ ما تا در آن، نه فقط انگیزه‌های مجموعه‌داران، که وسواسِ پنهانِ خودمان را در گردآوریِ هر چیز - از کتاب و لباس تا خاطره و آرزو - به تماشا بنشینیم. این کتاب، یادآوری می‌کند که شاید همهٔ ما، به نوعی، مجموعه‌داریم؛ و شاید همین «جنونِ» ظاهراً بی‌معنا، پاسخی باشد به پرسشی که هنر، بهتر از هر چیزِ دیگر، به آن جان می‌بخشد: «منِ» ما، در چه چیزهایی، بازنمایی می‌شود؟