کتاب نگاهی از بیرون: عکس های ژوبین میراسکندری 1398-1384 (چاپ و نشر نظر)

کتاب نگاهی از بیرون اثر بهزاد حاتم

عکاسی، هنرِ ثبتِ نگاه است؛ نگاهی که از پسِ لنز، جهان را می‌بیند، قاب می‌گیرد و به تماشا می‌گذارد. اما وقتی این نگاه از «بیرون» می‌آید، وقتی عکاس، خود را در جایگاهِ ناظری بیگانه می‌نشاند، آنگاه تصاویر، روایتی تازه از واقعیت ارائه می‌دهند؛ روایتی که در آن، آشنایی‌زدایی رخ می‌دهد و چیزهایی که روزمره‌اند، ناگهان غریب و شگفت‌انگیز می‌شوند.

کتاب «نگاهی از بیرون: عکس‌های ژوبین میراسکندری» با قلمِ بهزاد حاتم، کوششی است برای بازخوانیِ این نگاهِ بیگانه‌وار؛ نگاهی که در آن، عکاس با حسی شاعرانه و چشمی منتقد، به تماشای مناظر، معماری و آدم‌های ایرانِ معاصر نشسته و تصاویری خلق کرده است که هر یک، داستانی ناگفته را در خود نهفته دارند.

این کتاب در قطع خشتی بزرگ و با کاغذ گلاسه، فضایی ایده‌آل برای نمایشِ این تصاویرِ غنی و پرجزئیات فراهم آورده است. ژوبین میراسکندری، عکاسِ ایرانیِ مقیم خارج، با نگاهی که ریشه در تجربهٔ زیستِ در مرزهای فرهنگی دارد، به سوژه‌هایش نزدیک می‌شود. او که میانِ دو جهان زندگی کرده است، در آثارش پرسش‌هایی از هویت، تعلق، خاطره و غربت را مطرح می‌کند. عکس‌های او، از کوچه‌پس‌کوچه‌های تهران تا بافت‌های کهنِ اصفهان و یزد، از چهره‌های مردمِ کوچه‌بازار تا مناظرِ بکرِ طبیعتِ ایران، همگی با زاویه‌دید و نورپردازیِ ویژه‌ای ثبت شده‌اند که حسی از «بودنِ در میان» و در عین حال «نگاه از دور» را به بیننده منتقل می‌کنند.

بهزاد حاتم در این کتاب، با نثری ادبی و تحلیلی، به واکاویِ این لایه‌های پنهانِ تصاویر پرداخته و از تأثیرِ سینما، نقاشی و ادبیات بر نگاهِ عکاسانهٔ میراسکندری سخن گفته است. این کتاب در ۱۳۲ صفحه تدوین شده و هر عکس، با متنی همراه است که بافتِ تاریخی، اجتماعی و احساسیِ آن را برای خواننده آشکار می‌کند. حاتم، خودِ عکاس و پژوهشگرِ هنر، با درکی عمیق از ژانرِ عکاسیِ مستند و هنری، توانسته است میانِ تحلیلِ فرمال و روایتِ عاطفی تعادل برقرار کند. همچنین ترجمهٔ همزمانِ متون به زبان انگلیسی، این اثر را برای مخاطبانِ بین‌المللی نیز قابل‌دسترس می‌سازد و امکانِ گفت‌وگویی فرهنگی را فراهم می‌آورد که در آن، تصویر، زبانِ مشترکِ همگان است.

مخاطب این کتاب، عکاسان، پژوهشگرانِ هنر، علاقه‌مندانِ به عکاسیِ مستند و هر کسی است که به دنبالِ دیدنِ ایران از دریچه‌ای تازه و ناآشناست. کاغذِ گلاسه با کیفیتِ چاپِ بالا، وضوحِ هر تصویر را به بهترین شکل ممکن به نمایش می‌گذارد و جلدِ شومیز، دسترسیِ آسان را همراه با ظرافتی بصری به همراه دارد.

«نگاهی از بیرون» دعوتی است به تماشایِ دوبارهٔ جهانِ پیرامونمان؛ جهانی که شاید تا پیش از این، هرگز از این زاویه ندیده بودیمش. این کتاب، یادآوری می‌کند که گاه، برای درکِ عمیق‌ترِ یک مکان، باید از آن فاصله گرفت و از بیرون، به تماشایش نشست.