کتاب نقش و نگارهای ایرانی برای هنرمندان و صنعتگران (نشر سروش)

کتاب نقش و نگارهای ایرانی اثر علی دولتشاهی

نقوش و نگارهای ایرانی، گنجینه‌ای بی‌نظیر از زیبایی، معنا و هویتِ فرهنگیِ این سرزمین کهن است. از اسلیمی‌هایِ موزون و ختایی‌هایِ پیچ در پیچ گرفته تا نقوشِ جانوری و انسانیِ پررمزوراز در فرش‌ها، کاشی‌ها، جلدها، پارچه‌ها و دست‌بافته‌ها، هر یک، روایتی است از باورها، آیین‌ها، طبیعت و جهان‌بینیِ ایرانیان در طولِ اعصار. این نقوش، که نه تنها وسیله‌ای برای تزیین، که زبانی برای بیانِ مفاهیمِ عمیقِ عرفانی، اساطیری و اجتماعی بوده‌اند، همواره منبعِ الهام و مایهٔ افتخارِ هنرمندان و صنعتگرانِ این مرزوبوم به شمار می‌آمده‌اند.

از این رو، گردآوری، دسته‌بندی و شرحِ این نقش و نگارها به گونه‌ای که در دسترسِ هنرمندانِ امروزین قرار گیرد، نه یک کارِ ساده، که گامی بزرگ در جهتِ پاسداشتِ میراثِ فرهنگیِ ایرانی و نیز، تغذیهٔ ذوق و خلاقیتِ هنرمندانِ نسل‌هایِ جدید است. چرا که هنرِ امروز، هرچند که به دنبالِ نوآوری و تجربه‌هایِ تازه است، همواره برایِ پویایی و ژرفایِ خود، به چشمه‌هایِ زلالِ سنت و گذشته نیاز دارد و این نقوشِ کهن، می‌توانند چون پلی میانِ دیروز و امروز، هنرمند را در خلقِ آثاری بدیع و در عین حالِ ریشه‌دار، یاری رسانند.

کتاب پیش رو، «نقش و نگارهای ایرانی برای هنرمندان و صنعتگران»، حاصلِ سال‌ها تحقیق و گردآوریِ پرتلاشانهٔ علی دولتشاهی، با شرحِ ارزشمندِ نقش‌ها از سوی امیرجلال‌الدین اعلم، بی‌گمان یکی از غنی‌ترین و کاربردی‌ترین منابعِ تصویری در حوزهٔ نقوشِ سنتیِ ایران است. این اثر، که تاکنون به چاپ‌هایِ متعدد رسیده و همواره موردِ استقبالِ هنرمندانِ بسیاری قرار گرفته است، با گزینشی دقیق و تنوعی چشمگیر از نقوشِ مناطق و دوره‌هایِ گوناگون، خواننده را به سفری در جهانِ رنگ‌ها و فرم‌هایِ ایرانی دعوت می‌کند. دولتشاهی، با گردآوریِ این مجموعه، کوشیده است تا مرجعی گویا و الهام‌بخش در اختیارِ طراحان، مینیاتوریست‌ها، معماران، قالی‌بافان و صنعتگرانِ گوناگون قرار دهد و در کنار آن، اعلم، با شرحِ مختصر و مفیدِ هر نقش، به رمزگشاییِ معانیِ نهفته در پشتِ این خطوط و رنگ‌ها پرداخته و پیوندِ عمیقِ هنرِ ایرانی را با فرهنگ و باورهایش به تصویر کشیده است.

او با زبانی شیوا، به بیانِ داستان‌هایِ پشتِ هر نقش، و ارتباطِ آن با اساطیر، آیین‌ هایِ کهن و یا طبیعتِ پیرامونِ هنرمندِ سنتی پرداخته و بدین‌ترتیب، مخاطب را با لایه‌هایِ پنهانِ معناییِ این آثار، آشنا می‌سازد. بدون‌ تردید، این کتاب، گنجینه‌ای است برای تمامیِ هنرمندان، پژوهشگرانِ هنرهای سنتی، دانشجویان و هر دلداده‌ای که به دنبالِ شناختِ ریشه‌ها و الهام‌گیری از این نقش و نگارهایِ پرمعنا و ماندگارِ ایرانی است. مطالعه و مرورِ این نقش‌ها، نه تنها غنایِ بصریِ هنرمند را افزایش می‌دهد، بلکه او را با نگاهی عمیق‌تر به جهانِ پیرامون و سنتِ هنریِ خود، مجهز می‌سازد و زمینه‌سازِ آفرینشِ آثاری خواهد بود که هم اصیل‌اند و هم نو.