کتاب بنیادهای فهم در تاریخ معماری؛ درس نامه ای میان رشته ای (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب بنیادهای فهم در تاریخ معماری اثر مهرداد قیومی بیدهندی

معماری، به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین و تأثیرگذارترین عرصه‌های هنری و تمدنی، نه فقط علمی در باب ساختِ بنا و فضا، بلکه دانشی است که در بستری از فرهنگ، تاریخ، فلسفه، جامعه‌شناسی و زیبایی‌شناسی شکل می‌گیرد و معنا می‌یابد. درک عمیق از تاریخ معماری، نیازمند نگاهی میان‌رشته‌ای است که بتواند پدیده‌ها و آثار معماری را در چارچوبی فراتر از توصیف صرف سبک‌ها و فرم‌ها، و در نسبت با اندیشه، قدرت، اقتصاد، باورها و زندگی روزمره‌ی جوامع گذشته و حال تحلیل کند.

کتاب «بنیادهای فهم در تاریخ معماری؛ درس‌نامه‌ای میان‌رشته‌ای» تألیف مهرداد قیومی بیدهندی، یکی از ارزشمندترین و تأثیرگذارترین آثار فارسی‌زبان در این حوزه است که با رویکردی نوین و بینارشته‌ای، به تبیین مبانی نظری و روش‌شناختیِ فهمِ تاریخ معماری می‌پردازد. این اثر که در قطع وزیری و با ۴۲۰ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها تحقیق، تدریس و تأمل مؤلف در دانشگاه‌های معتبر ایران است. قیومی بیدهندی، با تکیه بر دانش‌های متنوعی چون تاریخ‌نگاری، فلسفه‌ی تاریخ، هرمنوتیک، نشانه‌شناسی، انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی، به تدوین درس‌نامه‌ای پرداخته است که می‌تواند برای دانشجویان و پژوهشگران معماری، مرجعی جامع و راه گشا باشد.

او در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد: تاریخ معماری چیست و چه نسبتی با تاریخِ عام دارد؟ چه روش‌هایی برای مطالعه و فهمِ تاریخ معماری وجود دارد؟ چگونه می‌توان به منابع و متون تاریخی معماری (اعم از بناهای باقی‌مانده، نقوش، کتیبه‌ها، متون ادبی و اسناد تاریخی) نزدیک شد و از آن‌ها برای بازسازی و تفسیر تاریخ معماری بهره برد؟ فهم و تفسیر در تاریخ معماری، از چه چارچوب‌ها و الگوهایی پیروی می‌کند؟ و میان‌رشته‌ای‌بودنِ تاریخ معماری، چه چالش‌ها و چه فرصت‌هایی را برای پژوهشگران این حوزه پدید می‌آورد؟ مؤلف با رویکردی نقادانه و تحلیلی، نشان می‌دهد که تاریخ معماری، روایتی ساده و خطی از تحولات فرم و سبک نیست، بلکه عرصه‌ای پیچیده از معنا، گفتمان، قدرت و هویت است که با روش‌های مختلف قابل روایت و تفسیر است.

از نقاط قوت این کتاب، بهره‌گیری از نمونه‌های عینی و مطالعات موردی از معماری ایران و جهان است که به تبیین روش‌های نظری کمک شایانی می‌کند. همچنین، ساختار آموزشی و گام‌به‌گام کتاب، آن را به منبعی مناسب برای تدریس در دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد معماری تبدیل کرده است. نگاهِ نقادانه‌ی مؤلف به جریان‌های مسلط تاریخ‌نگاری و تلاش برای ارائه‌ی رویکردی بومی و متناسب با معماری ایرانی، از دیگر امتیازات برجسته‌ی این کتاب است.

انتشار این کتاب توسط انتشارات فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و پژوهشیِ آن است. جلد شومیز و کاغذ تحریر نیز مطالعه‌ی مکرر و حاشیه‌نویسی بر این متنِ عمیق و پرمایه را برای دانشجویان و پژوهشگران آسان ساخته است.