کتاب بررسی جایگاه نماد فرشته در آثار نگارگری ایرانی (نشر بیهق کتاب)

کتاب بررسی جایگاه نماد فرشته در آثار  نگارگری ایرانی اثر حسین یاوری

فرشته، این موجود نورانی و فرازمینی، از دیرباز تا کنون، جایگاهی شگرف و رازآمیز در باورها، اسطوره‌ها و هنر ملت‌ها داشته است. در هنر والای نگارگری ایرانی، فرشته نه تنها نمادی از عالم قدس و ملکوت، که جلو‌ای از زیبایی، پاکی، واسطه‌ای میان زمین و آسمان، و تجسمی از رحمت و عشق الهی به شمار می‌رود.

کتاب پیش رو، سفری است ژرف و تأمل‌برانگیز در این قلمرو نورانی که به بررسی جایگاه نماد فرشته در آثار نگارگری ایرانی پرداخته و دریچه‌ای نو به روی شناخت یکی از بنیادین‌ترین و پرمعناترین عناصر این هنر والا می‌گشاید. حسین یاوری، مؤلف این اثر، با نگاهی پژوهشگرانه و عشقی به هنر و فرهنگ ایرانی، گنجینه‌ای از دانش و بینش را فراهم آورده است که برای هر دلبستۀ نگارگری، اسطوره‌شناسی و تاریخ هنر ایران، سرمایه‌ای گران‌بها و خواندنی است.

در گستره هنر نگارگری ایران، فرشتگان با چهره‌ها و نقش‌هایی گوناگون ظاهر شده‌اند و هر یک، پیام‌آور جهانی از معنا و رمز بوده‌اند. از فرشتگان بال‌داری که در مجالس معراج پیامبر(ص)، پیام‌آوران وحی و همراهان اولیای الهی‌اند، تا فرشتگانی که در صحنه‌های عاشقانه و حماسی، جلو‌ای از زیبایی و قدرت آسمانی به نمایش می‌گذارند؛ و نیز فرشتگانی که در نگاره‌های گل و مرغ و باغ‌های بهشتی، نماد طراوت، حیات و رحمت بی‌کران الهی‌اند. مؤلف در این اثر، با کاوشی مستند در نسخه‌های خطی ارزشمند، از شاهنامه و خمسه نظامی گرفته تا دیوان حافظ و مثنوی معنوی، و نیز با بهره‌گیری از نگاره‌های نفیس مکاتب مختلف نگارگری ایران، از بغداد و سلجوقی گرفته تا تیموری، صفوی و قاجار، سیر تحول جایگاه و کارکرد نماد فرشته را در این آثار به تصویر کشیده است.

آنچه بر اهمیت این کتاب می‌افزاید، رویکرد تطبیقی و چندوجهی مؤلف در تحلیل این نماد است. او فرشته را نه تنها در نقش‌های مذهبی و عرفانی، که در نگاره‌های غیردینی و حتی در حاشیه‌ها و تزیینات نیز پی گرفته و نشان می‌دهد که چگونه این موجود اساطیری-الهی، با گذشت زمان و تغییر ذائقه‌های هنری، دچار تحولات معنایی و بصری شده است.

کتاب همچنین به بررسی تأثیرپذیری نگارگران ایرانی از باورهای زرتشتی، اسلامی، مانوی و حتی اسطوره‌های یونانی و هندی در ترسیم فرشتگان پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه این هنرمندان، با نبوغ خویش، تصویری منحصربه‌فرد از این موجودات فرازمینی خلق کرده‌اند که در عین برخورداری از زیبایی بصری، سرشار از رمز و معناست.

این اثر، بی‌گمان برای پژوهشگران، هنرمندان، دانشجویان تاریخ هنر، اسطوره‌پژوهان و همه دلبستگان به نگارگری و فرهنگ ایرانی، سرمایه‌ای گران‌بها و راهگشا خواهد بود و نوری بر تاریک‌های تاریخ و نمادهای آن می‌افکند.