کتاب گزیده غزلیات شمس تبریزی (نشر گویا)

غزلیات شمس تبریزی مینیاتور استاد محمد باقر آقامیری

 این طوفانِ بی‌کرانِ عشق و شوریدگی، در تاریخ ادبِ فارسی چونان آتشی فروزان است که هرگز خاموشی نمی‌پذیرد. جلال‌الدین محمد بلخی، در این سروده‌های آتشین، از قفسِ الفاظ رسته و به زبانی دست یافته که ترجمانِ بی‌واسطهٔ تجربهٔ عرفانی است. این غزلیات، نه صرفاً شعر، که سماعِ جان‌سوز کلماتی است که در وجدِ عاشقانه، هر قالبِ معهود را می‌شکنند و به افقی فراتر از زمان و مکان دست می‌یازند.

نسخهٔ پیشِ رو، گزیده‌ای است از این گنجینهٔ بی‌نظیر، که با هم‌نشینیِ هنرهای گوناگون، کوشیده است تا این شورِ الهی را در قالبی نفیس و چشمنواز به مخاطبِ امروزین عرضه دارد. مقدمهٔ این کتاب، به قلمِ دکتر توفیق سبحانی، از برجسته‌ترین پژوهشگرانِ حوزهٔ عرفان و مولوی‌پژوهی، نگاشته شده است. سبحانی با قلمی مسلط و نگاهی موشکافانه، به شرحِ نسبتِ مولانا با شمسِ تبریزی، بسترِ تاریخیِ شکل‌گیریِ این غزلیات و جایگاهِ آن در منظومهٔ عرفانِ نظری پرداخته است.

او در این مقدمه، به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه مولانا، در گفت‌وگویِ عاشقانه‌اش با شمس، از خود تهی می‌شود تا به حقیقتی بی‌نهایت دست یابد. این مقدمه، همچون چراغی فرا راهِ مخاطب است تا در این باغِ معنا، راه را از بیراهه بازشناسد و با عمقِ این غزلیاتِ شورانگیز آشنا شود. اما آنچه این نسخه را از هزاران چاپِ دیگرِ غزلیات شمس متمایز می‌سازد، کتاب‌آراییِ ایرانیِ بی‌نظیر آن است. تذهیب و مینیاتورهای استاد محمدباقر آقامیری، که خود از مفاخرِ هنرِ سنتیِ ایران است، در این کتاب، چونان نگینی درخشان می‌درخشد.

نقش‌های اسلیمی و ختایی، با کاربستِ زر و لاجورد، همچون حلقه‌هایی از نور، ابیات را در بر گرفته‌اند و مینیاتورهای ظریفِ او، صحنه‌هایی از وجد و سماعِ عارفانه را به تصویر کشیده‌اند که هر یک، تفسیری بصری از غزلیاتِ مولاناست. در این نقوش، نه فقط تزئین، که تجلیِ عشقِ مولانا دیده می‌شود؛ عشقی که هر شکلی را با خود هماهنگ می‌سازد و به اوج می‌برد. نکتهٔ بدیعِ این چاپ، تذهیبِ حاشیه توسط سارا آقامیری است که جلوۀ دیگری از هم‌نشینیِ نسل‌ها را در این اثر به نمایش گذاشته است.

سارا آقامیری، با قلمی لطیف و نگاهی نو، حاشیه‌های کتاب را با نقوشی ظریف و چشمنواز آراسته که همچون قابی زرّین، متن را در بر گرفته و به آن عمق و جلوۀ مضاعفی بخشیده است. این تذهیبِ حاشیه، نه تنها زیباییِ بصریِ کتاب را چندچندان می‌سازد، که پیوندی نمادین با سنتِ کتاب‌آراییِ ایرانی برقرار می‌کند؛ سنتی که در آن، حاشیه نیز چونان متن، جایگاهی برای هنرنمایی و تفکر داشته است. خوشنویسیِ این اثر نیز به قلمِ استاد محمد مهدی منصوری، در خطِّ نستعلیق، جلوۀ دیگری از زیبایی را به نمایش می‌گذارد.

منصوری با قلمی نرم و موزون، حرکت‌هایِ موج‌وارِ نستعلیق را چنان با ریتمِ غزلیاتِ مولانا هماهنگ ساخته که گویی هر حرف، نغمه‌ای است از نایِ مولوی. این خوشنویسی، همچون پلی است که چشمِ مخاطب را به گوشِ دل او متصل می‌سازد. جلدِ سخت با روکش و قابِ نفیس، همراه با کاغذِ گلاسهٔ براق که رنگ‌های زندهٔ تذهیب‌ها را به بهترین شکل بازتاب می‌دهد، این کتاب را به اثری شایستهٔ کتابخانه‌های نفیس و هدیه‌ای ماندگار بدل ساخته است. قطع رحلیِ آن نیز، مجالِ کافی برای نمایشِ همه‌ی جلوه‌هایِ هنریِ این اثر را فراهم آورده است.