کتاب طبس شهری که بود بناهای تاریخی طبس (پژوهشگاه میراث فرهنگی)

کتاب طبس شهری که بود بناهای تاریخی طبس اثر یعقوب دانش دوست

طبس، این شهر کویری و کهن در دل خراسان جنوبی، با پیشینه‌ای چندین هزارساله، همواره یکی از شگفت‌انگیزترین و تأثیرگذارترین آبادی‌های ایران زمین بوده است. شهری که در مسیر راه‌های تجاری و زیارتی، روزگاری نه چندان دور، از رونق و آبادانی فراوانی برخوردار بود و بناهای تاریخی فاخر و ارزشمند آن، هر یک، روایتگر دوره‌های مختلف تاریخی از ساسانیان تا قاجار هستند.

مساجد تاریخی، آب‌انبارهای سترگ، کاروانسراهای باشکوه، مدارس علمیه، بادگیرهای بلند و خانه‌های قدیمی با معماری بی‌نظیر کویری، همگی، گواهی بر شکوه و عظمت این شهر در دوران اوج خود بوده‌اند. کتاب «طبس شهری که بود: بناهای تاریخی طبس» تألیف یعقوب دانش‌دوست، یکی از برجسته‌ترین، نام‌آشناترین و دلسوزترین پژوهشگران و نویسندگان حوزه‌ی تاریخ، فرهنگ، معماری و میراث‌شناسی ایران، مرجعی جامع، مستند و خواندنی برای شناخت عمیق این بناهای ارزشمند و ثبت و ماندگاری آنها برای نسل‌های آینده است.

یعقوب دانش‌دوست، با نگاهی عمیق، عاشقانه و پژوهشی، در این کتاب، به روایت تاریخ پرفرازونشیب طبس از دل بناهای تاریخی آن پرداخته است. او با سال‌ها تحقیق و پژوهش میدانی، تکیه بر اسناد و مدارک تاریخی معتبر، سفرنامه‌های جهانگردان، کتیبه‌ها، روایت‌های شفاهی و مشاهدات دقیق خود، تصویری زنده، ملموس و مستند از این بناها و جایگاه آنها در تاریخ و فرهنگ ایران، پیشِ چشم خواننده ترسیم می‌کند. دانش‌دوست، در این اثر، نه تنها به توصیف ظاهری بناها و ویژگی‌های معماری و هنری آنها بسنده نکرده، بلکه به روایت زندگی، فرهنگ، باورها، آیین‌ها و مردمانی پرداخته است که قرن‌ها در سایه‌ی این بناها، زیسته‌اند، عبادت کرده‌اند، درس خوانده‌اند، تجارت کرده‌اند و این میراث گران‌بها را برای نسل‌های آینده، به یادگار گذاشته‌اند.

این کتاب، با ساختاری منظم و فصل‌بندی دقیق، به معرفی کامل و جامع تمامی بناهای تاریخی طبس، اعم از مساجد، آب‌انبارها، کاروانسراها، مدارس، حمام‌ها، بادگیرها، خانه‌های تاریخی، آرامگاه‌ها، یخچال‌ها و دیگر ابنیه‌های ارزشمند، پرداخته است. هر بنا، با جزییات کامل، شامل پیشینه‌ی تاریخی، سبک معماری، مصالح به‌کاررفته، کتیبه‌ها، تزئینات، تغییرات در طول تاریخ، وضعیت فعلی و اقدامات مرمتی، به شکلی مستند و مصور، در این کتاب معرفی و تشریح شده است. همچنین، دانش‌دوست، با نگاهی آسیب‌شناسانه و دلسوزانه، به بررسی عوامل تخریب و فرسایش این بناها در طول تاریخ و به ویژه در زلزله‌ی ویرانگر سال ۱۳۵۷ و بیت‌ توجهی‌های بعدی پرداخته و تلاش کرده است تا با ثبت و مستندسازی دقیق این میراث ارزشمند، گامی مؤثر در جهت ماندگاری و احیای آن بردارد و وظیفه‌ی اخلاقی و ملی خود را در قبال این گنجینه‌های تاریخی، به انجام رساند.

این کتاب ۵۹۶ صفحه‌ای در قطع نیم‌رحلی، با جلد شومیز و کاغذ گلاسه، به دلیل حجم گسترده، تصاویر مستند و نفیس فراوان، رویکرد پژوهشی جامع و قلم شیوا و دلنشین دانش‌دوست، به عنوان یک منبع ارزشمند، بی‌نظیر و ماندگار، شایسته‌ی جایگاهی والا در کتابخانه‌ی هر فرهنگ‌دوست، تاریخ‌پژوه، معمار، گردشگر و علاقه‌مندی است.