کتاب نقاشی دیواری از طرح تا مرمت (نشر سمت)

کتاب نقاشی دیواری از طرح تا مرمت اثر دکتر منصور حسامی

نقاشی دیواری، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و تاثیرگذارترین گونه‌های هنرهای تجسمی، همواره نقشی بی‌ بدیل در تزئین فضاهای معماری، بیان باورهای دینی و اسطوره‌ای، و ثبت رویدادهای تاریخی و اجتماعی ایفا کرده است. این هنر که از غارهای پیش از تاریخ تا دیوارهای کاخ‌های باشکوه و مساجد و کلیساها را درنوردیده، نه فقط تزئینی برای بناها، بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ، جهان‌بینی و ذوق هنری جوامع گوناگون در اعصار مختلف بوده است. اما نقاشی دیواری، فراتر از خلق اثر، با چالش‌های مرمت و حفاظت از این میراث ارزشمند نیز درگیر است؛ چراکه دیوارها، در معرض گذر زمان، عوامل جوی و دخالت‌های انسانی، همواره در معرض آسیب و فرسایش قرار دارند.

کتاب «نقاشی دیواری از طرح تا مرمت» تألیف دکتر منصور حسامی، یکی از جامع‌ترین و کاربردی‌ترین منابع فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی همه‌جانبه، تمامی مراحل خلق و نگهداری یک اثر دیواری را از طرح اولیه تا مرمت نهایی مورد بررسی قرار داده است. این اثر که در قطع وزیری و با ۲۱۵ صفحه تدوین شده، حاصل سال‌ها تجربه‌ی عملی و پژوهشی مؤلف در زمینه‌ی نقاشی دیواری، مرمت آثار تاریخی و هنرهای تجسمی است.

دکتر حسامی، با رویکردی گام‌به‌گام و علمی، به تشریح کامل فرآیند نقاشی دیواری پرداخته است. او در این کتاب، ابتدا به مبانی نظری و زیبایی‌شناختی، تکنیک‌های مختلف اجرا (از جمله فرسکو، تمپرا، انکاستیک و نقاشی با چسب‌های آلی)، ابزار و مصالح مورد استفاده، و نیز طراحی مقدماتی و آماده‌سازی دیوار می‌پردازد. سپس، با ورود به بخش دوم، که هسته‌ی اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد، به موضوع آسیب‌شناسی، مرمت و حفاظت از آثار دیواری پرداخته است. او با بررسی انواع آسیب‌ ها از ترک‌خوردگی و ریزش رنگ تا نمک‌زدگی و مداخلات نادرست انسانی – روش‌های علمی و اصولی مرمت را با تأکید بر اخلاق حرفه‌ای و اصول علمی توضیح می‌دهد. از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به نمونه‌های شاخص نقاشی دیواری در ایران و جهان است.

مؤلف با بررسی آثار برجای‌مانده از دوران‌های مختلف، از جمله نقاشی‌های ساسانی، صفوی، قاجار و نیز آثار شاخص جهانی، نشان می‌دهد که چگونه هر دوره، سبک و تکنیک خاص خود را در این هنر به کار گرفته است و این تنوع، چه چالش‌های متفاوتی را برای مرمت‌گران ایجاد می‌کند. همچنین، تأکید بر پیشگیری و نگهداری دوره‌ای، به‌ عنوان بهترین راهکار حفاظتی، از دیگر امتیازات این کتاب است. انتشار این کتاب توسط نشر سمت، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های هنرهای تجسمی، مرمت آثار تاریخی و معماری است. جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر و نمودارهای ارزشمند آن را برای هنرمندان، مرمت‌ گران و پژوهشگران آسان ساخته است.