کتاب نقاشی انتزاعی و علم مغز پلی میان دو فرهنگ (نشر فرهنگ معاصر)

کتاب نقاشی انتزاعی و علم مغز پلی میان دو فرهنگ اثر اریک آر. کندل

پیوند میان هنر و علم، همواره یکی از پرمناقشه‌ترین و در همان حال شگفت‌انگیزترین قلمروهای اندیشه بشری بوده است. کتاب «نقاشی انتزاعی و علم مغز: پلی میان دو فرهنگ» نوشتهٔ اریک آر. کندل، برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی، کوششی است هوشمندانه و بدیع برای برقراری گفت‌وگویی ژرف میان دو سنت ظاهراً ناهمگون: سنت هنریِ انتزاع و سنت علمیِ عصب‌شناسی. کندل که عمری را در مطالعهٔ سازوکارهای حافظه و ادراک بصری گذرانده، در این اثر از دریچهٔ دانش مغز به سراغ نقاشی انتزاعی می‌رود و می‌پرسد: چگونه مغز انسان، فرم‌های بی‌بازنمایی و رنگ‌های آزادشده از قید واقع‌نمایی را ادراک می‌کند و به آن‌ها معنا می‌بخشد؟

محور اصلی کتاب، مفهوم «انتزاع» است؛ همان فرآیندی که هم در نوروساینس و هم در هنر مدرن نقشی بنیادین دارد. مغز ما اطلاعات حسی خام را دریافت، فشرده و بازسازی می‌کند و از دل آن‌ها بازنمایی‌هایی درونی می‌سازد؛ کاری که نقاش انتزاعی نیز به شیوهٔ خود انجام می‌دهد. کندل با ارجاع به آثار هنرمندانی چون کاندینسکی، موندریان و دی کونینگ، نشان می‌دهد که چگونه کشف ساختارهای عصبیِ ادراک بصری می‌تواند فهم ما را از تجربهٔ زیبایی‌شناختی عمیق‌تر کند.

این رویکرد میان‌رشته‌ای، مرزهای سنتی میان علوم طبیعی و علوم انسانی را به چالش می‌کشد و پارادایمی تازه برای مطالعهٔ هنر پیش می‌نهد. ترجمهٔ روان و دقیق محمدرضا خواجه‌پور، این امکان را فراهم آورده است که مخاطب فارسی‌زبان نیز بتواند در این گفت‌وگوی علمی-فرهنگی مشارکت کند. قطع پالتویی و طراحی جمع‌وجمعِ ۲۷۸ صفحه‌ای کتاب، آن را به همراهی مناسب برای مطالعهٔ عمیق و در عین حال در دسترس بدل کرده است. نویسنده با زبانی روشن اما بی‌مسامحه در دقت علمی، از سازوکار نورون‌ها و مسیرهای بینایی تا تأملات فلسفی دربارهٔ ماهیت ادراک و آگاهی را در هم می‌آمیزد و نشان می‌دهد که هنر انتزاعی نه انحرافی از واقعیت، بلکه کاوشی دیگرگون در سازوکارهای ذهن است.

این کتاب برای علاقه‌مندان به هنر، دانشجویان عصب‌شناسی، پژوهشگران میان‌رشته‌ای و هر خوانندهٔ کنجکاوی که می‌خواهد بداند مغز چگونه جهان را می‌سازد، اثری ارزشمند است. فرهنگ معاصر با انتشار این ترجمه، گامی در جهت پیوند دو فرهنگ علمی و هنری در فضای نشر فارسی برداشته است. خواندن این اثر، دعوتی است به تماشای دوبارهٔ نقاشی انتزاعی؛ این بار نه فقط با چشم، که با آگاهی از آنچه در تاریکیِ مغز می‌گذرد.