کتاب کارکرد هارمونی در قرن بیستم (نشر افکار جدید )

کتاب کارکرد هارمونی در قرن بیستم اثر رالف توروک

پیش روی شما کتابی است که به یکی از پیچیده‌ترین، جذاب‌ترین و انقلابی‌ترین تحولات در تاریخ موسیقی غرب می‌پردازد: دگرگونی هارمونی در قرن بیستم. «کارکرد هارمونی در قرن بیستم» تألیف رالف توروک، نظریه‌پرداز و موسیقی‌شناس برجسته، به همت محسن الهامیان به زبان فارسی ترجمه شده است. این کتاب برای آن دسته از مخاطبان نوشته شده که دیگر با هارمونی تونال کلاسیک (دور-ماژور) ارضا نمی‌شوند و می‌خواهند بدانند پس از واگنر و دبوسی، بر سر «قواعد» موسیقی چه آمد و چگونه آهنگسازانی مانند استراوینسکی، شوئنبرگ، بارتوک، مسیان و جان کیج، معنای «هارمونی» را از نو تعریف کردند.

این کتاب در قطع رحلی و با ۲۳۰ صفحه منتشر شده است. کاغذ تحریر (سفید، غیربراق و با ضخامت معمولی) به کار رفته در آن، برای کتابی که سرشار از نت‌نویسی‌های موسیقی، مثال‌های هارمونیک، نمودارهای تحلیلی و تمرین‌های عملی است، انتخابی منطقی و کاربردی است. کاغذ تحریر ضمن خوانایی بالا، امکان یادداشت‌نویسی حاشیه‌ای توسط خواننده (که برای هنرجویان موسیقی ضروری است) را به راحتی فراهم می‌کند و هزینه تمام‌شده کتاب را نیز نسبت به کاغذ گلاسه کاهش می‌دهد. جلد شومیز نیز وزن کتاب را برای حمل روزمره به کلاس‌های موسیقی و کارگاه‌های آهنگسازی مناسب ساخته است.

نوبت چاپ اول این کتاب توسط ناشر: نشر افکار، نشان از توجه ناشران ایرانی به منابع تخصصی و آکادمیک تئوری موسیقی دارد. رالف توروک، مؤلف کتاب، با نگاهی تحلیلی و تاریخی، «کارکرد» سنتی هارمونی را به چالش می‌کشد. در موسیقی کلاسیک (قرن ۱۸ و ۱۹)، هر آکورد کارکردی داشت: تونیک (آغاز و پایان)، ساب‌دومینانت (حرکت به سمت) و دومینانت (تعلیق و بازگشت). اما در قرن بیستم، آهنگسازان شروع به گسستن از این زنجیره کارکردی کردند.

خواننده در این کتاب با مفاهیمی آشنا می‌شود مانند: هارمونی رنگ‌آمیزی (کروماتیک) واگنری، هارمونی مودال دبوسی و رول، هارمونی پلی‌تونال (چندتونالیته) و آتونالیته، هارمونی چهارصدایی شوئنبرگ و مکتب دوم وین، هارمونی مبتنی بر فواصل (اینتروال) به جای آکورد، هارمونی خوشه‌ای (کلاستر)، هارمونی سریال، هارمونی استاتیک (ساکن)، هارمونی تصادفی (آلئاتوریک) و حتی هارمونی سایلنت (کیج و ۴'۳۳").

محسن الهامیان، مترجم کتاب، با تسلط بر تئوری موسیقی غرب و زبان فارسی تخصصی، توانسته متنی روان، دقیق و قابل فهم ارائه دهد. معادلسازی واژگان تخصصی هارمونی در فارسی که هنوز در مراحل تثبیت است، کاری بس دشوار است و مترجم با حساسیت و دانش خود از عهده آن برآمده است. ارتباط این کتاب با تاریخ خط و خوشنویسی در نگاه اول غیرمستقیم به نظر می‌رسد، اما در لایه‌ای عمیق‌تر، موسیقی و خوشنویسی هر دو با مفاهیم مشترکی چون تکرار و تنوع، تعادل و عدم تعادل، ریتم و کشش، اوج و فرود، فضا و سکوت سروکار دارند. همان‌طور که یک خوشنویس در یک قطعه نستعلیق، گاه حروف را فشرده و گاه کشیده می‌نویسد تا به ترکیب‌بندی جان دهد، یک آهنگساز قرن بیستم نیز گاه از آکوردهای فشرده و ناهنجار (دیسونانس) استفاده می‌کند و گاه به فضاهای باز و ساکن (هاله‌های هارمونیک) روی می‌آورد.

همچنین، بسیاری از خوشنویسان معاصر ایران که به تیپوگرافی تجربی و هنر حروف‌نگاری انتزاعی روی آورده‌اند، از مفاهیم موسیقایی مانند «هارمونی بصری» الهام گرفته‌اند. این کتاب برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان توصیه می‌شود: دانشجویان و اساتید تئوری موسیقی و آهنگسازی، نوازندگان حرفه‌ای که به دنبال درک عمیق‌تر قطعات مدرن هستند، پژوهشگران تاریخ موسیقی قرن بیستم، آهنگسازان و تنظیم‌کنندگان، و هر آن کس که پس از شنیدن یک اثر مدرن، پرسیده است: «این دیگر چه قانونی داشت؟». مطالعه «کارکرد هارمونی در قرن بیستم» نه فقط یک درس تئوری، بلکه سفری است به قلب پرتلاطم ترین قرن موسیقی؛ قرنی که در آن، قاعده‌شکنی خود به قاعده‌ای تازه بدل شد.