کتاب یادنامه کمال الملک ( نشر دانیار)

کتاب یادنامه کمال الملک به کوشش علی دهباشی، داراب شباهنگ  

کمال الملک را باید نقطه عطفی در تاریخ هنر معاصر ایران دانست؛ شخصیتی که توانست با عبور از سنت های مألوف نگارگری و پیوند آن با رئالیسم کلاسیک، مسیر نقاشی ایران را به کلی دگرگون سازد. کتاب یادنامه کمال الملک به کوشش علی دهباشی و داراب شباهنگ، تلاشی است جامع و پژوهش محور برای گردآوری روایت ها، تحلیل ها و اسنادی که ابعاد گوناگون زیست هنری، آموزشی و فکری این هنرمند بزرگ را روشن می کند. این اثر نه یک زندگینامه ساده، بلکه بستری است که در آن جریان های فکری، نقدها و دستاوردهای کمال الملک در پیوند با تحولات اجتماعی و فرهنگی ایران واکاوی شده است.

حضور کیانوش معتقدی در بخش گزینش و ویرایش تصاویر، به غنای بصری این اثر افزوده و به خواننده کمک می کند تا پیوندی عمیق تر میان متن و آثار نقاشی برقرار سازد. اهمیت این کتاب در آن است که کمال الملک را فراتر از یک نقاش چیره دست، در مقام یک مصلح فرهنگی و پایه گذار آموزش آکادمیک هنر در ایران بررسی می کند. او در دورانی که هنر در فضای عمومی جامعه جایگاه تثبیت شده ای نداشت، با تاسیس مدرسه صنایع مستظرفه، بنیادهای آموزشی را پی ریزی کرد که تا سال ها پس از او نیز بدنه اصلی هنرهای تجسمی کشور را تغذیه می کرد.

یادنامه حاضر با گردآوری دیدگاه های مختلف، فرصتی را فراهم می آورد تا خواننده با زوایای پنهان شخصیت او و چالش هایی که در مسیر توسعه هنر ایران با آن روبرو بود، آشنا شود. انتخاب قطع وزیری برای این اثر با توجه به حجم چهارصد و هشتاد و پنج صفحه ای آن، انتخابی بسیار اصولی و هوشمندانه از سوی نشر دانیار است. قطع وزیری به عنوان استانداردی برای کتب مرجع پژوهشی، این امکان را فراهم می آورد که مخاطب در هنگام مطالعه مداوم و ارجاع به متن، تجربه ای مطلوب داشته باشد و تسلط کافی بر مطالب داشته باشد. بهره گیری از جلد سخت برای این اثر نیز با توجه به ماهیت ماندگار و مرجع بودن آن، ضرورتی است که باعث حفظ و دوام کتاب در کتابخانه های تخصصی می شود.

همچنین استفاده از کاغذ تحریر برای این حجم از متن، تصمیمی سنجیده است؛ زیرا برخلاف کتاب های تمام تصویری که نیازمند کاغذ گلاسه هستند، در اثری که متکی بر پژوهش های مکتوب، مقالات تحلیلی و اسناد تاریخی است، کاغذ تحریر با کاهش بازتاب نور و افزایش خوانایی متن، مطالعه طولانی مدت را برای پژوهشگران و دانشجویان تسهیل می کند. یادنامه کمال الملک نه تنها برای تاریخ هنر، بلکه برای درک گذار جامعه ایرانی به دوران تجدد، منبعی حیاتی است.

این کتاب فرصتی است تا بار دیگر به میراث این هنرمند بزرگ اندیشیده و نقش او را در شکل گیری هویت بصری معاصر ایران بازخوانی کنیم. برای محققان و علاقه مندان به تاریخ هنر، این مجموعه بدون شک یکی از ارجاعی ترین منابع در بررسی سیر تحول هنر ایران خواهد بود.