کتاب هنر تاریخی پنجکنت (نقاشی و پیکرتراشی) (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب هنر تاریخی پنجکنت (نقاشی و پیکرتراشی) اثر الکساندر بلنیتسکی

باستان شناس و پژوهشگر برجستهٔ روسی، یکی از ارزشمندترین آثار منتشرشده در حوزهٔ باستان شناسی و تاریخ هنر آسیای مرکزی به شمار می رود. این اثر با ترجمهٔ پژوهشی و دقیق عباس علی عزتی و توسط مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری فرهنگستان هنر در قطع وزیری و با ۱۸۰ صفحه روانهٔ بازار نشر شده است.

پنجکنت، که در تاجیکستان امروزی قرار دارد، یکی از مهمترین مراکز تمدنی و هنری در مسیر جادهٔ ابریشم بود و در دوران سده های میانه، به ویژه در سده های پنجم تا هشتم میلادی، به عنوان شهری با شکوه و آباد، کانون رشد و تعالی هنرهای تجسمی و معماری محسوب میشد. بلنیتسکی در این کتاب، با تکیه بر کاوش های میدانی و مطالعات تطبیقی گسترده، به واکاوی نقاشی های دیواری، پیکرتراشی های گچی و چوبی، و تزئینات معماری این شهر باستانی پرداخته و تصویری روشن از حیات هنری و فرهنگی ساکنان آن ترسیم کرده است.

مترجم، با تسلط کم نظیر بر متون تخصصی باستانشناسی و تاریخ هنر، توانسته است نثر علمی و دقیق بلنیتسکی را به فارسی شیوا و روان برگرداند و مفاهیم پیچیده ای همچون تأثیرپذیری هنر پنجکنت از هنرهای ساسانی و یونانی-بودایی، همچنین نقشمایه های اساطیری و آیینی موجود در نقاشی های این محوطهٔ باستانی را برای مخاطب فارسی زبان روشن سازد. این کتاب با بهره گیری از کاغذ تحریر برای متن و کاغذ گلاسه برای تصاویر، امکان نمایش باکیفیت نقوش و پیکره های کشف شده در پنجکنت را فراهم آورده است و مخاطب را با ظرافت های بصری و مفاهیم نمادین نهفته در آثار هنری این تمدن کهن آشنا می کند.

از منظر بلنیتسکی، هنر پنجکنت نه تنها بازتابدهندهٔ فرهنگ و آیین های محلی است، بلکه پیوندهای عمیق این منطقه را با تمدن های بزرگ همسایه، از ایران باستان تا چین و هند، به خوبی نشان می دهد. مطالعهٔ این اثر ارزشمند، به تمامی باستان شناسان، پژوهشگران تاریخ هنر، دانشجویان رشته های شرق شناسی و ایرانشناسی و همچنین علاقه مندان به تمدنهای کهن آسیای مرکزی توصیه می شود؛ چرا که هنر تاریخی پنجکنت، چون پلی میان فرهنگ ها، روایتگر داستان های ناگفتهٔ یکی از مهمترین تقاطع های تمدنی جهان است و این کتاب، کلیدی طلایی برای گشودن درهای این گنجینهٔ گرانسنگ به شمار میرود.