کتاب درآمدی بر مطالعات سینمایی (نشر گیلگمش)

کتاب درآمدی بر مطالعات سینمایی اثر اد سیکوف

سینما در آغاز، تماشایِ شگفت‌انگیزی بود که مخاطب را با حرکتِ تصاویر، به حیرت وا می‌داشت؛ اما به‌زودی، این هنرِ جوان و پرشور، به پیچیده‌ترین، تأثیرگذارترین و فراگیرترین رسانهٔ دورانِ مدرن بدل شد. امروز، درکِ سینما دیگر نه یک تفننِ فرهنگی، که ضرورتی است برایِ جهان پیرامون ما؛ جهانی که بیش از هر زمانِ دیگری، توسطِ تصاویرِ متحرک، روایت‌ها و صداها ساخته و پرداخته می‌شود.

کتابِ «درآمدی بر مطالعات سینمایی» نوشتهٔ اد سیکوف، دقیقاً پاسخی است به این ضرورت؛ راهنمایی جامع، روشن و نظام‌مند برایِ ورود به جهانِ سینما، از چیستی قاب و نما تا چراییِ تأثیرِ یک فیلم بر روان، فرهنگ و سیاستِ جامعه. اد سیکوف در این کتاب، با زبانی ساده و در عین حالِ دقیق، خواننده را با مفاهیمِ بنیادینِ سینما آشنا می‌کند. او نشان می‌دهد که هر فیلم، از کوچکترین حرکت دوربین تا پیچیده‌ترین ساختار روایی آن، سرشار از انتخاب‌هایی است که معنا می‌آفرینند. او از میزانسن می‌گوید، از چیدمانِ عناصر در درونِ قاب که همچون نقاشی، جهانِ فیلم را می‌سازند؛ از نورپردازی که سایه و روشن را به زبانِ احساسات تبدیل می‌کند؛ از حرکتِ دوربین که چشمِ مخاطب را به سفری در دلِ مکان و زمان می‌برد؛ و از تدوین که در اتاق تاریک مونتاژ، زمان را می‌شکند و دوباره می‌بافد تا روایتی تازه پدید آید.

سیکوف به مخاطب می‌آموزد که فیلم، تنها داستانی بر پرده نیست، بلکه زبانِ ویژه‌ای است با دستورِ خاص خود؛ زبانی که با نشانه‌ها و رمزگان، با مخاطب گفت‌وگو می‌کند و او را به تأویلِ لایه‌هایِ پنهانِ معنا فرا می‌خواند. در این مسیر، سیکوف از ژانر می‌گوید که همچون قالبی برای انتظارِ مخاطب عمل می‌کند و مرزهایِ معناییِ فیلم را مشخص می‌سازد؛ از سبک و امضای بصریِ کارگردانانِ بزرگ که هر فیلم را به اثری منحصربه‌فرد بدل می‌کند؛ از ایدئولوژیِ نهفته در پسِ هر نما که ناخواسته، جهان‌بینیِ فیلم‌ ساز را به مخاطب منتقل می‌کند؛ و از مخاطب‌شناسی که نشان می‌دهد هر تماشاگر، با پیشینهٔ فرهنگی، روانی و اجتماعی خود، فیلمی متفاوت از فیلمِ دیگران می‌بیند.

سیکوف با تکیه بر نظریه‌هایِ کلاسیک و معاصر مطالعاتِ سینمایی - از فرمالیسم و رئالیسم تا پساساختارگرایی و نظریهٔ مؤلف - چارچوبی فراهم می‌آورد که در آن، مخاطب نه یک مصرف‌کنندهٔ منفعل، که یک تحلیلگرِ فعال و پرسشگر تصاویر متحرک خواهد شد. مترجم این کتاب، بشیر سیاح، با برگردانی دقیق، روان و بومی‌شده، توانسته است پیچیدگی‌های نظری این درآمد را به زبانی درآورد که هم برای دانشجویان سینما و ارتباطات قابلِ فهم باشد و هم برای هر فیلم‌دوستِ کنجکاوی که می‌خواهد فراتر از لذتِ لحظه‌ای تماشا، به درک عمیق‌ تری از آنچه بر پرده می‌بیند، دست یابد.

کتاب پیشِ رو، نه یک دایرةالمعارف خسته‌کننده، که سفرنامه‌ای است پرشور و جذاب در دلِ تاریخ، نظریه و زیبایی‌شناسی سینما؛ سفری که در پایان آن، خواننده دیگر هرگز مانندِ پیش، به تماشای فیلم نخواهد نشست؛ چشمی تازه خواهد یافت، گوشی نو و ذهنی پرسشگر برای مواجهه با جهان بی‌نهایت تصاویر متحرک.