کتاب شاهکار هنری چیست؟ (چاپ و نشر نظر)

کتاب شاهکار هنری چیست؟ اثر هانس بلتینگ و همراهان

«شاهکار» چه چیزی را شاهکار می‌کند؟ آیا عظمتِ یک اثرِ هنری در ذاتِ آن نهفته است، یا در نگاهِ مخاطب، در بافتِ تاریخی، یا در تفسیرِ منتقدان؟ پرسشی که پاسخِ آن، به‌اندازهٔ خودِ هنر، پیچیده، سیال و چندلایه است.

کتاب «شاهکار هنری چیست؟» کوششی است جمعی برای گشودنِ این گرهٔ فلسفی؛ کوششی که در آن، هفت تن از برجسته‌ترین اندیشمندانِ هنرِ معاصرِ جهان، هر یک از منظری متفاوت، به کندوکاوِ مفهومِ «شاهکار» نشسته‌اند. این کتاب که در قطع رقعی و با کاغذی مناسب، فضایی صمیمی و تأمل‌برانگیز برای این همنشینیِ فکری فراهم آورده، حاصلِ همکاریِ جمعی از مترجمانِ تواناست که با برگردانی روان و دقیق، این گفت‌وگویِ فلسفی را برای خوانندهٔ فارسی‌زبان میسر ساخته‌اند.

آیا شاهکار، اثری است که در موزه‌ها محفوظ می‌ماند و در طولِ تاریخ، نامش بر تارکِ هنر می‌درخشد؟ آرتور ک. دانتو، فیلسوفِ شهیرِ هنر، در مقالهٔ خود، از «پایانِ هنر» و نسبی‌شدنِ مفاهیمی چون «زیبایی» و «شاهکار» در عصرِ پست‌مدرن سخن می‌گوید. هانس بلتینگ، نظریه‌پردازِ تصویر، با نگاهی انسان‌شناختی، ریشه‌هایِ اسطوره‌ایِ مفهومِ شاهکار را در آیین‌هایِ کهن و دورانِ پیشامدرن جست‌وجو می‌کند. نیل مک‌گرگور، تاریخ‌دانِ هنر، با تکیه بر تجربهٔ موزه‌داری، از نقشِ نهادهایِ فرهنگی در مشروعیّت‌بخشی به یک اثر به‌عنوانِ «شاهکار» می‌گوید.

و ماتیاس واشِک، ورنر اشپیس و دیگر نویسندگان، هر یک از زاویه‌ای دیگر - از اقتصادِ هنر و بازار تا روانشناسیِ ادراک و جامعه‌شناسیِ ذائقه - به این پرسشِ بنیادین پاسخ می‌دهند. این کتاب در ۱۸۴ صفحه، مجموعه‌ای از مقالاتِ عمیق اما خواندنی است که به‌خوبی نشان می‌دهد چگونه مفهومِ «شاهکار» در طولِ تاریخ، از دورانِ رنسانس تا هنرِ مفهومیِ امروز، دستخوشِ تحولاتی شگرف شده است. مترجمان - از مهشید نونهالی و لیلی گلستان تا قاسم روبین، فرزانه معمار و زهرا فلاح شاهرودی - با دقتی ستودنی، این مقالاتِ پیچیده را به زبانی شیوا و درخورِ فهمِ مخاطبِ غیر متخصص برگردانده‌اند تا خواننده، بی‌آنکه درگیرِ اصطلاحاتِ صرفاً آکادمیک شود، با لذتِ تفکر در این مسیر همراه گردد.

مخاطب این کتاب، هر هنرمند، دانشجویِ هنر، منتقد، پژوهشگرِ زیبایی‌شناسی و هر کسی است که تا به حال، در برابرِ تابلویی یا مجسمه‌ای ایستاده و از خود پرسیده است: «چرا این اثر، این‌قدر بزرگ است؟» پاسخ، شاید در این کتاب نباشد؛ اما مسیرِ رسیدن به آن، در این صفحات، به زیبایی ترسیم شده است.

«شاهکار هنری چیست؟» یادآوری می‌کند که شاید عظمتِ یک اثر، نه در خودِ اثر، که در پرسش‌هایی است که برمی‌انگیزد؛ و این کتاب، خود، پرسشی است که ذهنِ هر خواننده‌ای را تا مدتها به چالش می‌کشد.