کتاب ویروس مجموعه داری (چاپ و نشر نظر)

کتاب ویروس مجموعه داری اثر پرویز تناولی

مجموعه‌داری، فراتر از یک سرگرمی یا عادت طبقاتی، آیینهٔ تمام‌نمای روحیات، دغدغه‌ها و جهان‌بینی انسان معاصر است. پرویز تناولی، هنرمند نامآشنای ایرانی، در کتاب «ویروس مجموعه‌داری» با نگاهی موشکافانه و تجربه‌ای زیسته در این عرصه، پدیدهٔ گردآوری اشیاء را چون ویروسی فرهنگی و روانشناختی واکاوی می‌کند که نه فقط موزه‌ها و گالری‌ها، که ذهن، زندگی و روابط انسانی را آلوده و دگرگون ساخته است.

این کتاب در قطع وزیری و با کاغذ بالکی، فضایی صمیمی و ملموس برای روایتی شخصی و در عین حال نظری فراهم آورده؛ روایتی که از کلکسیون‌های شخصی تناولی آغاز و به تحلیل جامعه‌شناختیِ «بیماریِ گردآوری» در عصر مصرف‌گرایی ختم می‌شود. نویسنده در این اثر، با زبانی شیوا و بیانی طنز آمیز اما عمیق، مجموعه‌داری را نه به‌عنوان یک کنش فرهنگی نجیب، که به‌مثابهٔ «ویروسی فراگیر» توصیف می‌کند که از مرزهای هنر گذشته و به عرصه‌های مد، طراحی، کتاب، عتیقه و حتی خاطرات جمعی نفوذ کرده است.

تناولی با تکیه بر نیم‌قرن تجربهٔ عملی خود در گردآوری آثار هنری و اشیای نادر، نشان می‌دهد که چگونه این ویروس، «نظم» را به «شیدایی»، «نگاه» را به «تملک» و «لذت» را به «وسواس» تبدیل می‌کند. او از مجموعه‌داران بزرگ جهان و ایران می‌گوید، از انگیزه‌های پنهان روانکاوانهٔ آن‌ها و از تأثیر این شیدایی بر اقتصاد هنر، بازار اشیاء و حتی هویت فردی و ملی. مخاطب این کتاب، هر کسی است که تا به حال چیزی را برای «داشتن» نه برای «استفاده» گرد آورده است؛ از کلکسیونر حرفه‌ایِ تمبر و سکه تا کسی که در قفسهٔ خانه‌اش، کتاب‌ها، مجسمه‌ها یا یادگاری‌های سفر را انباشته می‌کند.

تناولی با نگاهی انسان‌شناختی، «ویروس مجموعه‌داری» را به «بازتابی از هراس از مرگ، نیاز به جاودانگی و میل به نظم در هرج‌مرجِ هستی» تعبیر می‌کند و خواننده را به سفری درونی دعوت می‌کند تا از پشت عینک اشیاء گردآوری‌شده، به درون خویش بنگرد. کاغذ بالکی این کتاب، با بافت گرم و مطلوب خود، حس مطالعه‌ای لذت‌بخش و مداوم را القا می‌کند؛ جلد شومیز آن نیز دسترسی آسان را همراه با ظرافتی بصری به همراه دارد.

«ویروس مجموعه‌داری» روایتی صمیمی از شیفته‌گی‌ها، وسوسه‌ها و تنهایی‌های یک مجموعه‌دار است؛ کتابی که در عین اختصار در ۱۶۰ صفحه، چنان عمیق به ذات «تملک‌اندیشی» مدرن می‌پردازد که پس از خواندنش، شاید نگاهتان به قفسهٔ کتابخانه یا ویترین خانه‌تان برای همیشه تغییر کند. این کتاب، یادآوری است که ما پیش از آنکه اشیاء را گرد آوریم، این اشیاء هستند که ما را گرد می‌آورند؛ و شاید درمان این ویروس، نه در فروش یا افزودن، که در بازاندیشی در نسبتِ خود با «داشتن» باشد.