کتاب چهار مقام: ردیف نوازی و چهارمضراب های استاد همایون خرم (ماهور، چهارگاه، همایون و اصفهان) (نشر سرود)

کتاب چهار مقام نگارش محسن کاظمیان

موسیقی اصیل ایرانی، چونان رودی جاری در گذر تاریخ، همواره با نغمه‌هایی که از دل برخاسته و در جان مخاطب نشسته، هویت و تمدن این سرزمین را بازتاب داده است. در میان ستارگان درخشان این آسمان پرمایه، نام استاد همایون خرم همچون گوهری می‌درخشد؛ هنرمندی که نه تنها با تصنیف‌های ماندگار و آهنگ‌های جاودانه‌اش، چون «ای ایران» و «شکوفه‌های گیلان»، در خاطره جمعی نقش بست، بلکه با تسلطی کم‌ نظیر بر ردیف‌نوازی و ضراب‌های ساز تار و سه‌تار، میراثی گران بها از خود بر جای نهاد. اما بخش عظیمی از این میراث، آن‌گونه که سزاوار است، در دسترس مشتاقان و پژوهشگران قرار نگرفته بود؛ تا آنکه کتاب پیش‌رو، با گردآوری و نت‌نویسی استاد محسن کاظمیان، دریچه‌ای نو به روی این گنجینه گشوده است.

«چهار مقام» فراتر از یک مجموعه نت است؛ این کتاب، سفرنامه‌ای است در اعماق چهار دستگاه بنیادین موسیقی ایران: ماهور، چهارگاه، همایون و اصفهان. هر یک از این مقام‌ها، جهانی است از احساس و اندیشه، که همایون خرم با ظرافتی مثال‌زدنی، آن را در قالب ردیف‌های منظم و چهارمضراب‌های پرشور به تحریر درآورده است. ردیف‌نوازی در این اثر، نه صرفاً توالی‌ ای از نغمه‌ها، که روایتی است از سلوک هنری استاد؛ سلوکی که در آن، ظرافت‌های تحریر، کشش‌های بیانی و رنگ‌آمیزی‌های دستگاه‌ها با هم درآمیخته و تصویری کامل از یک مکتب فکری را ترسیم می‌کند.

چهارمضراب‌ها نیز، ضرب‌اهنگ پویای این روایت‌اند؛ جایی که تکنیک و احساس در هم تنیده و شنونده را به وجد می‌آورند. آنچه این کتاب را از سایر مجموعه‌های مشابه متمایز می‌سازد، دقت و امانتداری محسن کاظمیان در گردآوری و نت‌نویسی است. کاظمیان که خود از شاگردان برجسته و آگاه به سبک استاد خرم است، با وسواسی ستودنی، نه تنها نغمه‌ها را از دل نوارها و منابع پراکنده بیرون کشیده، بلکه با ارائه دقیق نشانه‌های تحریر، کشش‌ها و انگشت‌گذاری‌ها، آن را به مرجعی آموزشی برای هنرجویان و مدرسان موسیقی تبدیل کرده است. این اثر، پلی است میان نسل‌ها؛ از یک سو، خاطره هنر استاد را زنده نگه می‌دارد و از سوی دیگر، ابزاری کارآمد برای درک عمیق‌تر ساختار ردیف‌های ایرانی در اختیار نسل جوان قرار می‌دهد.

کتاب حاضر، با قطع رحلی و کاغذ تحریر، در ۱۲۰ صفحه گردآوری شده و انتشارات سرود با چاپ نخست آن، گامی ارزشمند در پاسداری از موسیقی اصیل ایران برداشته است. این اثر نه فقط برای نوازندگان تار و سه‌تار، که برای تمامی علاقه‌مندان به شناخت گوشه‌های مخفی ردیف‌ها و ظرایف ضرب‌آهنگ‌های ایرانی، چونان دریچه‌ای به سوی جهانی از زیبایی و معرفت خواهد بود. چهار مقام، دعوتی است به سفری شنیداری در زمان؛ جایی که همایون خرم، با هر نت، داستانی از عشق و اندیشه را روایت می‌کند و کاظمیان، این داستان‌ها را برای همیشه بر صفحه کاغذ ماندگار می‌سازد.