کتاب کاشی هفت رنگ؛ نقاشی روی کاشی با لعاب (نشر سروش)

کتاب کاشی هفت رنگ

در میان انبوه هنرهای سنتی ایران، شاید هیچ‌یک به اندازهٔ کاشی‌کاری با هویت معماری این سرزمین عجین نشده باشد. از گنبدهای فیروزه‌ای مساجد و آرامگاه‌ها گرفته تا کاخ‌های باشکوه و خانه‌های تاریخی، همواره این هنرِ رنگ‌آمیز و چشمنواز بوده است که بر پیکرهٔ بناها جان می‌بخشد و روایتی خاموش از ذوق و ایمان مردمان این مرزوبوم را به تصویر می‌کشد.

در میان گونه‌های گوناگون این هنر اصیل، کاشی هفت‌رنگ جایگاهی ویژه و ممتاز دارد؛ تکنیکی که با بهره‌گیری از هفت رنگ بنیادین و پختِ هم‌زمان لعاب و نقاشی، به خلق آثاری جاودان و پرشکوه دست می‌یازد که هر یک، چون نگینی بر تارک معماری ایرانی می‌درخشند. درک این هنرِ شگرف، که آمیزه‌ای از دانش شیمی، مهارت دست و ذوق سرشار هنری است، نیازمند سفری پژوهشی به قلمرو فنون، مواد و رازهای نهفته در کارگاه‌های سنتی کاشی‌سازی است.

کتاب پیش رو، «کاشی هفت رنگ؛ نقاشی روی کاشی با لعاب»، تألیف استاد برجستهٔ هنرهای سنتی، کریم حقیقی، با مقدمه‌ای ارزشمند از هادی سیف، مرجعی جامع و کاربردی در حوزهٔ یکی از ظریف‌ترین و پیچیده‌ترین شاخه‌های کاشی‌کاری هفت‌رنگ و نقاشی روی کاشی با لعاب است. این اثر، با نگاهی نظام‌مند و مبتنی بر ده‌ها سال تجربهٔ عملی مؤلف در کارگاه‌های سنتی، به دنبال پاسخ‌گویی به پرسش‌های بنیادینی است که برای هنرجویان، پژوهشگران و تمامی علاقه‌مندان به هنرهای سنتی مطرح بوده است: اساساً مراحل ساخت کاشی هفت‌رنگ چیست؟ چگونه می‌توان با تکنیک‌های لعاب‌پزی و نقاشی زیرلعابی به آن جلوه‌های درخشان و ماندگار دست یافت؟ و از سوی دیگر، راز رنگ‌های درخشان و هم‌نشینی شگفت‌انگیز آن‌ها در کنار یکدیگر چیست و چگونه می‌توان این میراث گران بها را در عصر حاضر پاس داشت و احیا کرد؟ نویسندهٔ محترم، با بهره‌گیری از دانش عمیق خود در شیمی رنگ‌ها و لعاب‌ها و نیز سال‌ها تجربه در کارگاه‌های سنتی کاشی‌سازی، کوشیده است تا مخاطب را با تمامی زوایای پنهان و آشکار این هنر دیرینه آشنا سازد.

از آماده‌سازی خمیر کاشی و ساخت قالب‌های گوناگون گرفته تا فرمول‌بندی دقیق لعاب‌ها و رنگ‌ها، مراحل حساس پخت در کوره، و در نهایت تکنیک‌های ظریف نقاشی و تذهیب روی کاشی، همگی با زبانی دقیق و گام‌به‌گام تشریح شده‌اند. حقیقی، با حساسیتی تحسین‌برانگیز، به بافت‌شناسی صناعت کاشی‌سازی پرداخته و نشان می‌دهد که هر کاشی، نه صرفاً یک شیء تزیینی، که حاصل فرآیندی پیچیده از دانش، ذوق و صبر است و ظرافت‌های به‌کاررفته در آن، ریشه در قرن‌ها تجربه و نوآوری هنرمندان این مرزوبوم دارد. از ویژگی‌های ممتاز این اثر، توجه ویژه‌ی آن به احیای هنر کاشی‌سازی سنتی در دوران معاصر است.

حقیقی، با نگاهی آینده‌ نگر، ضمن پاسداشت روش‌های اصیل و کهن، به کاربردهای نوین این هنر در معماری امروز و امکان تلفیق آن با فناوری‌های روز نیز پرداخته است. حضور مقدمهٔ ارزشمند هادی سیف نیز بر غنای این اثر افزوده و خواننده را با دیدگاه‌های نظری و تاریخیِ پیرامون این هنر کهن آشنا می‌سازد. همچنین تصاویر نفیس و چاپ گلاسهٔ کتاب، امکان درک ملموس‌تری از زیبایی‌های این هنر را برای مخاطب فراهم آورده است.