بوستان سعدی، وزیری، گلاسه معطر، طرح چرم، با جعبه (نشر آراز بیکران )

بوستان سعدی خوشنویس مصطفی اشرفی

در گنجینه‌ی گران‌بهای ادبِ فارسی، نامِ مصلح‌الدین بن عبدالله بن مشرف، که جهان او را به سعدیِ شیرازی می‌شناسد، چون نگینی می‌درخشد که هرگز غبارِ کهنگی بر چهره‌ی تابناکش ننشسته است.

این شاعرِ فرزانه و حکیمِ نامدارِ قرن هفتم هجری، با دو اثرِ جاودانه‌ی خود یعنی بوستان و گلستان، نه تنها به عنوانِ پدرِ نثرِ فارسی و یکی از بزرگ‌ترین غزلسرایانِ تاریخ شناخته می‌شود، بلکه به عنوانِ فیلسوفی که دردِ بشر را می‌شناخت و برای آن، درمانی جز اخلاق، عشق و مدارا نمی‌دانست، در خاطرِ جهانیان جای گرفته است. نسخه‌ی نفیسی که هم‌اکنون پیشِ روی شماست، از ارزشمندترین چاپ‌های این اثرِ ماندگار است که با هنرِ خوشنویسیِ چشمنواز و طراحیِ شکیل، تجربه‌ای متفاوت از خوانشِ بوستان را برای مخاطب به ارمغان آورده است.

انتشارات آراز بیکران که پیش‌تر نیز با چاپ‌های نفیس و فاخر از آثارِ کلاسیکِ ادبِ فارسی و قرآن کریم، نامی برای خود دست و پا کرده بود، در این چاپِ نخست از بوستان سعدی، با قطع وزیری، گامی تازه و ارزشمند در عرصه‌ی نشرِ آثارِ کلاسیک برداشته است. جلد ترمو با طرح چرمی این کتاب، که همراه با جعبهای شکیل و محافظ طراحی شده، نه تنها استحکام و ماندگاریِ این اثرِ گران‌بها را برای سال‌ها و نسل‌ها تضمین می‌کند، بلکه حسِ تعلق به یک گنجینه‌ی هنریِ نفیس را از نخستین نگاه در دلِ مخاطب زنده می‌سازد.

قطع وزیری نیز، به‌دلیل ابعادِ متعادل و همه‌پسند خود، این کتاب را به گزینه‌ای ایده‌آل برای مطالعه‌ی روزانه، همراهی در سفر و یا قرار گرفتن در کتابخانه‌های شخصی و سازمانی تبدیل کرده است. اما آنچه این نسخه را از هزاران چاپِ دیگر از بوستان متمایز می‌سازد، خوشنویسی استادانه و چشمنوازِ مصطفی اشرفی است. این هنرمندِ برجسته‌ی معاصر، با قلمِ خوش و دقیقِ خود، هر بیت از ابیاتِ نغزِ سعدی را چون نگینی بر صفحه‌ی کتاب نشانده است. خطِ زیبا، خوانا و روح‌بخشِ این اثر، نه تنها بر جذابیتِ بصریِ کتاب افزوده، بلکه خواننده را به تدبّر و تأمّل بیشتر در ابیات وا می‌دارد و لذتِ خوانش را دوچندان می‌کند.

اشعارِ بوستان که در قالبِ مثنوی و با بحرِ متقارب سروده شده‌اند، از حیثِ محتوا، گنجینه‌ای از حکمت‌های عملی، اندرزهای اخلاقی، داستان‌های پندآموز و تمثیل‌های دلنشین هستند و خطِ زیبای استاد اشرفی، این معانیِ بلند را با قالبی بصریِ فاخر همراه ساخته است. زبان فارسی در این کتاب در اوجِ شیوایی، ایجاز و عمقِ معنایی به کار رفته است. سعدی در بوستان، با بهره‌گیری از صنایعِ ادبیِ بی‌نظیری چون تمثیل، استعاره، تلمیح و تشبیه، جهانی از معانیِ چندلایه را در هر بیت جای داده است.

مفاهیمی چون عدالت، عشق، تواضع، قناعت، علم و عمل، پندِ پیران و نکوهشِ دنیا، در این منظومه‌ی حکیمانه چنان ماهرانه به کار رفته‌اند که هر خواننده‌ای، بسته به ظرفیتِ درکِ خود، معنایی تازه از آنها دریافت می‌کند. بوستان، در واقع، یک دایرةالمعارفِ اخلاقیِ شعرِ فارسی است که در ده بابِ جداگانه تدوین شده و هر باب، به موضوعی خاص از فضایلِ انسانی می‌پردازد. این ویژگیِ بی‌همتای سعدی است که باعث می‌شود بوستان او نه فقط یک کتاب شعر، که یک فرهنگِ جامعِ انسان‌شناسی، روانشناسیِ اجتماعی و حکمتِ عملیِ ایرانی به شمار آید.

تعداد ۴۱۵ صفحه از این کتابِ نفیس، با کاغذ گلاسه‌ی معطر باکیفیت و براق آماده‌سازی شده است. این کاغذِ مرغوب، علاوه بر اینکه از شفافیت و وضوحِ بالای خطِ استاد اشرفی پشتیبانی می‌کند، بر زیباییِ بصریِ کتاب افزوده و تجربه‌ای لذت‌بخش و چشمنواز را هنگام ورق‌زنی برای مخاطب رقم می‌زند. اما ویژگیِ منحصربه‌فردِ این نسخه، کاغذ گلاسه‌ی معطر آن است که عطری لطیف و دلنشین را با هر بار ورق زدن متصاعد می‌سازد.

این بویِ خوش، که یادآورِ عطرِ کهن‌سالارِ کتابخانه‌های قدیمی و مجالسِ انس با ادبِ فارسی است، خاطره‌ی این خوانش را برای همیشه در ذهن ماندگار کرده و آن را به یک تجربه‌ی همه‌جانبه‌ی حسی بدل می‌سازد. این ویژگیِ نادر و هنرمندانه، بوستانِ سعدی را از یک کتابِ معمولی به یک اثرِ هنریِ کامل تبدیل کرده است که حس‌های بینایی و بویاییِ مخاطب را همزمان به وجد می‌آورد. قطع وزیری با ابعادِ متعادلِ خود، علاوه بر زیبایی و شکوه، کاربردِ بسیار بالایی نیز دارد.

این قطع، در عین اینکه از وقار و عظمتِ یک کتابِ کلاسیک برخوردار است، به‌خاطر اندازه‌ی نه چندان بزرگِ خود، حمل‌ونقلِ آسان و مطالعه‌ی آن را در هر مکانی  چه در خانه، چه در محلِ کار، چه در سفر و چه در مجالسِ ادبی – ممکن می‌سازد. جعبهی محافظ که این کتاب را در برگرفته، نیز با طراحیِ هماهنگ با جلدِ ترمو، از آن در برابر گردوغبار، نورِ خورشید و آسیب‌های فیزیکی محافظت کرده و آن را به هدیه‌ای ارزشمند و ماندگار برای عزیزان، و سرمایه‌ای فرهنگی برای کتابخانه‌ها تبدیل ساخته است.

این جعبه، با استحکام و زیباییِ خود، تمامیتِ اثر را حفظ کرده و آن را به یک مجموعه‌ی کامل و بی‌نقص بدل ساخته است. در نهایت، باید گفت که این بوستان سعدی با خوشنویسیِ مصطفی اشرفی و کاغذِ گلاسه‌ی معطر، صرفاً یک کتاب نیست؛ او سفری است به دلِ فرهنگ و اخلاقِ ایرانی، مرجعی است برای زندگیِ بهتر، و همدمی است مهربان و خردمند برای روزهایِ سخت و شیرینِ زندگی. هر بار که این گنجینه گشوده می‌شود، نسیمِ حکمتِ سعدی از لابه‌لایِ صفحاتِ معطرِ آن به مشام می‌رسد و جانِ مخاطب را نوازش می‌دهد.