گزیده غزلیات شمس تبریزی؛ رحلی، گلاسه، طرح چرم، با جعبه (نشر گویا)

غزلیات شمس تبریزیمینیاتور استاد محمد باقر آقامیری

بی‌گمان یکی از آتش‌بارترین و شورانگیزترین سروده‌های عرفانیِ تاریخِ ادبِ پارسی است. جلال‌الدین محمد بلخی، که در این غزلیات، خود را در آیینهٔ شمسِ تبریزی بازمی‌یابد، از وادیِ الفاظ فراتر می‌رود و به زبانی می‌رسد که شرحِ آن، در قاموسِ معهود نمی‌گنجد. این غزلیات، نه فقط شعر، که سماعِ کلمات است؛ ریتمی از وجد و شورِ عاشقانه که خواننده را از خود بی‌خود می‌کند و به افقی فراانسانی می‌برد. نسخهٔ پیشِ رو، گزیده‌ای است از این گنجینه، که با هنرهایی هم‌سو با روحِ سوزانِ مولانا، در قالبی نفیس و چشمنواز گردآمده است.

مقدمهٔ این چاپ، به قلمِ دکتر توفیق سبحانی، از پژوهشگرانِ برجستهٔ حوزهٔ عرفان و ادبیات، به رشتهٔ تحریر درآمده است. سبحانی با نگاهی موشکافانه و زبانی دلنشین، به شرحِ نسبتِ مولانا با شمس، بسترِ تاریخیِ شکل‌گیریِ این غزلیات و جایگاهِ آن در عرفانِ نظری پرداخته است. او در این مقدمه، به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه مولانا، در گفت‌وگویِ عارفانه‌اش با شمس، از شرابِ عشق چنان سرمست می‌شود که هر بیت، جرعه‌ای است از این جامِ بی‌زوال. خوانشِ این مقدمه، همچون کلیدی است که درهایِ فهمِ عمیق‌ترِ غزلیات را به روی مخاطب می‌گشاید و او را با جهان‌بینیِ مولانا در این دورانِ پرشور آشنا می‌سازد.

اما آنچه این کتاب را از هزاران نسخهٔ دیگرِ غزلیات شمس متمایز می‌کند، آرایه‌های چشمیِ بی‌نظیر آن است. تذهیب و مینیاتورهای استاد محمدباقر آقامیری، که خود از چهره‌های شاخصِ هنرِ سنتیِ ایران است، در این کتاب، جلوۀ دیگری از تجلیِ جمال را به نمایش گذاشته است. نقش‌های اسلیمی و ختایی، با کاربستِ زر و لاجورد، همچون حلقه‌هایی از نور، ابیات را در بر گرفته‌اند و مینیاتورهای ظریفِ او، صحنه‌هایی از وجد و سماع را به تصویر کشیده‌اند که گویی خود، غزلی ناگفته از مولانا هستند.

در این نقوش، نه فقط تزئین، که تفسیرِ عشقِ مولانا دیده می‌شود؛ عشقی که هر شکلی را با خود هماهنگ می‌سازد. خوشنویسیِ این اثر نیز به قلمِ استاد محمد مهدی منصوری، در خطِّ نستعلیق، جلوه‌ای دیگر از زیبایی را به نمایش می‌گذارد. منصوری با قلمی نرم و موزون، حرکت‌هایِ موج‌وارِ نستعلیق را چنان با ریتمِ غزلیاتِ مولانا هماهنگ ساخته که گویی هر حرف، نغمه‌ای است از نی‌نامهٔ مولوی. این خوشنویسی، همچون پلی است که چشمِ مخاطب را به گوشِ دل او متصل می‌سازد.

قطع رحلیِ این کتاب، با جلدِ طرح چرم (ترمو) که بافتی لطیف و حسِ تعلق به یک شیءِ نفیس را منتقل می‌کند، همراه با کاغذِ گلاسهٔ براق که رنگ‌های زندهٔ تذهیب‌ها را به بهترین شکل بازتاب می‌دهد، تجربه‌ای حسی و فراموش‌نشدنی را برای مخاطب رقم می‌زند. این گزیده از غزلیات شمس، نه یک کتابِ صرف، که یک اثرِ هنریِ تمام‌عیار است که مولانا، آقامیری، منصوری و سبحانی، هر یک سهمی در آفرینشِ آن داشته‌اند.