کتاب معماری ایرانی (1) مجموعه مقالات هنر بر اساس فهرست ایرج افشار (نشر جمال هنر )

کتاب معماری ایرانی (1) اثر محمد عبدلی و راضیه گرکنی

معماری ایرانی، به‌عنوان آیینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ، هنر و تمدن این سرزمین، همواره یکی از غنی‌ترین و تأثیرگذارترین سنت‌های هنری جهان بوده است. کتاب «معماری ایرانی (۱)» نخستین جلد از مجموعه مقالاتی است که بر اساس فهرست ارزشمند ایرج افشار، ایران‌شناس برجسته و کتاب‌شناس نامدار معاصر، گردآوری و تدوین شده است.

این اثر با کوشش محمد عبدلی و راضیه گرکنی، به‌عنوان یک مرجع پژوهشی و تحلیلی، گزیده‌ای از نفیس‌ترین و کمترشناخته‌شده‌ترین مقالات در حوزه تاریخ هنر و معماری ایران را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد. این مجموعه با قطع رقعی، جلد شومیز و کاغذ تحریر، در ۴۰۱ صفحه، به بررسی و طبقه‌بندی موضوعات متنوعی از جمله عناصر معماری، تزئینات، شهرسازی، تأثیرات فرهنگی و تحولات تاریخی معماری ایران پرداخته است. اهمیت معماری ایرانی، از آنجا ناشی می‌ شود که این هنر، نه‌تنها بازنمایی کنندهٔ مهارت‌های فنی و مهندسی، بلکه بازتاب دهندهٔ باورها، آیین‌ها، نمادها و گفتمان سیاسی-اجتماعی هر دوره تاریخی است.

مقالات این کتاب، که بر اساس فهرست ایرج افشار انتخاب شده‌اند، هر یک به جنبه‌ای از این هنر والا پرداخته و با تکیه بر منابع کهن و پژوهش‌های میدانی، به بررسی نمونه‌های عینی از بناهای شاخص ایرانی (از مساجد و مدارس تا کاخ‌ها و بازارها) پرداخته‌اند. عبدلی و گرکنی با تحلیل دقیق تأثیر متقابل معماری و تحولات اجتماعی، سیاسی و مذهبی، نشان داده‌اند که چگونه هر دوره، با بهره‌گیری از تکنیک‌های خاص و نمادهای بومی، به خلق آثاری ماندگار و تأثیرگذار پرداخته است. همچنین، بررسی تطبیقی معماری ایران با سایر تمدن‌ها، به بازنمایی جایگاه والای این هنر در جهان پرداخته است.

ساختار کتاب بر پایه سیستماتیک و موضوعی-تحلیلی طراحی شده است. مقالات در بخش‌های مختلفی از جمله «عناصر و تزئینات معماری»، «شهرسازی و بافت تاریخی»، «معماری دوره‌های مختلف» و «تأثیرات فرهنگی و هنری» طبقه‌بندی شده‌اند. هر مقاله، با استناد به منابع معتبر و ارائه تصاویر و پلان‌های دقیق، به بررسی عمیق موضوع مورد نظر پرداخته است.

بخش قابل‌توجهی از کتاب نیز به مطالعات تطبیقی معماری ایران با سایر تمدن‌ها و تأثیرات متقابل آنها بر یکدیگر اختصاص یافته است. از نقاط قوت برجسته این کتاب، دسترسی به مقالاتی است که پیش‌تر در نشریات تخصصی پراکنده بوده‌اند و گردآوری آنها، به نظام‌مند کردن دانش معماری ایران کمک شایانی کرده است.

انتشار آن توسط انتشارات جمال هنر، گامی مؤثر در جهت غنای کتابخانه‌های تخصصی ایران و ارتقای آگاهی پژوهشگران و دانشجویان از میراث گران‌بهای معماری ایرانی محسوب می‌شود.