کتاب سوابق تاریخی نقوش (تأثیر هنرهای اسلامی در تحول هنر اروپا) (انتشارات یساولی)

کتاب سوابق تاریخی نقوش (تأثیر هنرهای اسلامی در تحول هنر اروپا) گردآوری جواد یساولی ثانی 

سوابق تاریخی نقوش روایتِ سفرِ پنهانِ نقش‌ها از شرق به غرب آیا می‌دانستید بسیاری از نقوش تزئینی که امروز آنها را «اروپایی» یا «رنسانسی» می‌نامیم، ریشه در هنر اسلامی و به طور خاص هنر ایران و جهان عرب دارد؟ آن اسلیمی‌های ظریف روی جلد کتاب‌های قرون وسطایی اروپا، آن نقوش هندسی در کلیساهای گوتیک، آن گل‌های ختایی‌وار در پارچه‌های دوره ویکتوریا همه و همه از دل تبادلات فرهنگی و هنریِ قرن‌ها و از طریق اندلس (اسپانیای اسلامی)، سیسیل (ایتالیای اسلامی)، جنگ‌های صلیبی و جاده ابریشم به اروپا راه یافته‌اند.

کتاب پیش رو، با عنوان «سوابق تاریخی نقوش (تأثیر هنرهای اسلامی در تحول هنر اروپا)»، روایتی مستند و تصویری از این سفر پنهان و شگفت‌انگیز است. این اثر ارزشمند، گردآوری شده توسط جواد یساولی ثانی، پژوهشگر حوزه هنرهای تطبیقی و تاریخی، در ۱۲۴ صفحه منتشر شده است.

کتاب با قطع رحلی، جلد شومیز و کاغذ تحریر، فضایی مناسب برای نمایش تصاویر تطبیقی در کنار یکدیگر فراهم کرده است. واژه «سوابق تاریخی نقوش» در عنوان کتاب، هوشمندانه انتخاب شده است. «سابقه» یعنی پیشینه، «تاریخی» یعنی ریشه‌دار، و «نقوش» یعنی همان الگوهای بصری که قرن‌هاست تکرار، دگردیسی و مهاجرت می‌کنند.

مؤلف نشان می‌دهد که هیچ نقشی در هیچ فرهنگی «از هیچ» به وجود نیامده است. هر طرح، هر اسلیمی، هر گره‌چینی، ادامه یا واکنشی به نقش‌های پیش از خود است، و مرزهای جغرافیایی و سیاسی هرگز نتوانسته‌اند مانع جریان سیال نقوش شوند. این کتاب در چند فصل اصلی سازماندهی شده است.

فصل اول به «اندلس» و تأثیر هنر اسلامی بر معماری و تزئینات اسپانیا و پرتغال می‌پردازد (مورسکو، مودجار، و نقوش هندسی در الحمرا و کلیساهای اولیه اسپانیا).

فصل دوم به «ایتالیا و سیسیل» اختصاص دارد و نشان می‌دهد چگونه هنر نورمن‌ها، بیزانس و اسلام در پالرمو و ونیز تلفیق شدند.

فصل سوم به «فرانسه و انگلیس» می‌پردازد و ردپای اسلیمی و ختایی را در نسخ خطی مصور قرون وسطایی و پارچه‌های کلیسایی دنبال می‌کند.

فصل چهارم و پایانی نیز به «دوره رنسانس و باروک» اختصاص دارد و نشان می‌دهد چگونه هنرمندانی چون بلینی، دورر و بعداً ویلیام موریس، مستقیماً از نقوش شرقی و اسلامی الهام گرفته‌اند.

یکی از نقاط قوت کلیدی کتاب، استفاده از تصاویر «در کنار هم» است. در یک صفحه، تصویری از یک کاشی زرین‌فام کاشان متعلق به قرن ۱۳ میلادی قرار دارد و در صفحه روبرو، جزئیاتی از یک نقاشی دیواری ایتالیایی از همان دوره با اسلیمی‌های به شدت مشابه. این مقایسه‌های بصری، استدلال مؤلف را بدون نیاز به متن طولانی، برای خواننده اثبات می‌کند.

این کتاب برای چه کسانی نوشته شده است؟ برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ هنر تطبیقی و مطالعات شرق‌شناسی، برای هنرمندان و طراحانی که می‌خواهند بدانند نقوشی که استفاده می‌کنند چه سابقه و سفری پشت سر دارند، برای مدرسان هنر که به دنبال منابع تصویری قابل اتکا برای تدریس «تأثیر هنر اسلامی بر غرب» هستند، برای علاقمندان به تاریخ تمدن اسلامی و اروپا، و برای هر کسی که باور دارد «هنر، مرز نمی‌شناسد».

«سوابق تاریخی نقوش» را باز کن. از اسپانیا به ایران، از ایران به ایتالیا سفر کن، تنها با ورق زدنِ کاغذ. ببین چگونه یک اسلیمی ساده، قرن‌ها راه می‌رود، جامه عوض می‌کند، با فرهنگ‌های جدید تلفیق می‌شود، اما هرگز هویت اصلی خود را به کلی از دست نمی‌دهد. این کتاب، نه فقط یک پژوهش تاریخی، که یک پل است میان شرق و غرب، میان گذشته و حال، میان نقوشی که فکر می‌کردیم فقط مال ما هستند، اما در حقیقت، میراث مشترک بشریتند.