کتاب نقشمایه های ایرانی (نشر سروش)

کتاب نقشمایه های ایرانی اثر مسعود تذهیبی، فریده شهبازی

نقشمایه‌های ایرانی، بخشی جدایی‌ناپذیر از هویتِ هنری و فرهنگیِ این سرزمین است که ریشه در اعماق تاریخ و باورهای کهن دارد. این نقش‌ها، که بر رویِ سفالینه‌ها، پارچه‌ها، کاشی‌ها، فلزات، فرش‌ها و دست‌بافته‌ها نقش بسته‌اند، نه تنها جلوه‌هایی از زیباییِ بصریِ ناب، که آینه‌ای تمام‌نما از اسطوره‌ها، آیین‌ها، طبیعتِ بکر و جهان‌بینیِ مردمانِ این مرزوبوم در طولِ اعصار هستند.

هر یک از این نقشمایه‌ها، از ساده‌ترین خطوطِ هندسی گرفته تا پیچیده‌ترین نقوشِ اسلیمی، ختایی و جانوری، روایتی پنهان در دلِ خود دارند و رمزگشایی از آن‌ها، به معنایِ گشودنِ دریچه‌ای به سویِ شناختِ عمیق‌تر از فرهنگ و اندیشهٔ ایرانیان است. این نقوش، نه صرفاً تزییناتی برای پرکردنِ سطحِ یک اثر هنری، که زبانی نمادین برای بیانِ مفاهیمی چون وحدت، کثرت، جاودانگی، عشق، نبردِ خیر و شر، و پیوندِ انسان با طبیعت و ماوراء بوده‌اند.

از این رو، گردآوری، طبقه‌بندی و معرفیِ این نقش‌ها، برای هنرمندان، پژوهشگران و تمامیِ دلدادگان به هنرهایِ سنتی، از اهمیتی والا برخوردار است، چرا که شناختِ این میراثِ گرانبها، زمینه‌سازِ تداوم و پویاییِ آن در عصرِ حاضر خواهد بود. کتاب پیش رو، «نقشمایه‌های ایرانی»، تألیفِ مسعود تذهیبی و فریده شهبازی، یکی از ارزشمندترین و کاربردی‌ترین منابعِ تصویری در این حوزه است. این اثر، که تاکنون به چاپ‌هایِ متعدد و پرمخاطب رسیده است، با گزینشی دقیق و هوشمندانه از میانِ انبوهِ نقوشِ ایرانی از دوره‌هایِ مختلف، مرجعی غنی و الهام‌بخش را در اختیارِ مخاطبان قرار می‌دهد.

مؤلفانِ محترم، با دسته‌بندیِ نظام‌مندِ نقوش بر اساسِ مفاهیمِ بنیادین (نقوشِ گیاهی، هندسی، جانوری و انسانی) و نیز با ارائهٔ توضیحاتی مختصر و مفید دربارهٔ ریشه‌ها، کاربردها و معانیِ هر یک، کوشیده‌اند تا این گنجینه‌ی پربار را به زبانی ساده و قابلِ فهم، به هنرمندان و صنعتگرانِ امروزین معرفی کنند و آنان را در مسیرِ الهام‌گیری و بهره‌گیریِ خلاقانه از این میراثِ گرانبها، یاری رسانند. آنان با دقتی ستودنی، نمونه‌هایی ناب و اصیل از نقوشِ مناطقِ گوناگونِ ایران، از جمله نقوشِ ترکمن، قشقایی، کردی، بلوچی و نیز نقوشِ دوره‌هایِ تاریخیِ پیش و پس از اسلام را گرد آورده‌اند و بدین‌ترتیب، وسعت و تنوعِ بی‌نهایتِ هنرِ نقش‌پردازیِ ایرانی را به تصویر کشیده‌اند.

بدون‌تردید، این کتاب، برای دانشجویان و استادانِ هنرهای تجسمی، صنایع دستی، معماری، طراحانِ فرش و پارچه، و تمامیِ علاقه‌مندان به فرهنگ و هنرِ ایرانی، مرجعی بی‌نظیر، راهگشا و چشم‌نواز خواهد بود و آنان را با دنیایی از زیبایی، معنا و اصالت، آشنا می‌سازد. مطالعه و مرورِ این نقش‌ها، نه تنها دایرهٔ تصویریِ هنرمند را گسترش می‌دهد، بلکه او را با نگاهی عمیق‌تر و پرمایه‌تر، در مسیرِ خلقِ آثاری قرار می‌دهد که هم از اصالتی کهن برخوردارند و هم با روحِ زمانه‌ی خود، هماهنگ و همسو هستند.