کتاب نقش مایه های تزئینی (گچبری، منبت، چوب و حکاکی روی فلز و شیشه) (انتشارات یساولی)

کتاب نقش مایه های تزئینی اثر  کارول بلنگر گرافتُن، الینور هازبروک راولینگز، رابرت جی. بوش

از گچبری‌های مساجد و کاخ‌های تاریخی گرفته تا منبت‌کاری‌های نفیسِ چوب، از حکاکی‌های ظریف روی فلز تا نقوشِ جان‌دارِ شیشه‌های رنگین، همه و همه ریشه در گنجینه‌ای مشترک از «نقش مایه‌های تزئینی» دارند. این نقش‌ها، زبانِ بی‌زبانِ هنر تزئینی هستند؛ زبانی که قرن‌هاست مرزهای جغرافیایی و فرهنگی را درنوردیده است.

کتاب پیش رو، «نقش مایه‌های تزئینی» تألیف کارول بلنگر گرافتون، الینور هازبروک راولینگز و رابرت جی. بوش با ترجمهٔ فرهاد حسینی، مرجعی است جامع و مصور از این زبانِ جهانی. این اثر با قطع رحلی و جلد شومیز در ۲۳۲ صفحه منتشر شده و کاغذ تحریر آن، انتخابی عملی برای هنرمندان صنایع دستی، طراحان و استادکاران است. قطع رحلی، فضایی مناسب و چشمنواز در اختیار هر نقش مایه قرار می‌دهد. در هنرهای تزئینی، که جزئیات و تکرارها حرف اول را می‌زنند، نبود فضای کافی می‌تواند درک ساختار اصلی نقش را دشوار کند.

این قطعِ باز، به هنرمند اجازه می‌دهد تا هر خط، هر انحنا و هر تکرار را به دقت ببیند و در صورت نیاز، آن را بزرگ‌نمایی یا به سطح کار خود (گچ، چوب، فلز، شیشه) منتقل کند. کاغذ تحریر نیز برای کتابی با ۲۳۲ صفحه که قرار است سال‌ها در کارگاه هنرمند همراه باشد، انتخابی هوشمندانه است؛ چراکه هم سبک است، هم بازتاب نور ندارد، و هم کپی‌گیری از روی آن بدون مشکل انجام می‌شود. سه مؤلف این کتاب — گرافتون، راولینگز و بوش — همگی از پژوهشگران و گردآورندگان برجستهٔ نقش‌مایه‌های تزئینی در غرب هستند.

آن‌ها با کندوکاو در آثار هنری فرهنگ‌های گوناگون (از مصر باستان و یونان و رم گرفته تا هنر اسلامی، هندی، چینی و اروپای قرون وسطی و رنسانس)، گنجینه‌ای از نقش‌های ماندگار را گرد آورده و بر اساس الگوهای ساختاری (و نه صرفاً بر اساس مبدأ جغرافیایی) طبقه‌بندی کرده‌اند. آنچه این کتاب را از بسیاری از آلبوم‌های مشابه متمایز می‌کند، تنوع وسیع و طبقه‌بندی منسجم آن است. نقش‌مایه‌ها در فصل‌های زیر ارائه شده‌اند: نقوش گیاهی: اسلیمی‌ها، ختایی‌ها، پالمت‌ها، آکانتوس، گل‌های پنج‌پر و هفت‌پر، برگ‌های لُبَی‌شکل و قلبی‌شکل. نقوش هندسی: گره‌ها، ستاره‌ها، چندضلعی‌ها، خورشیدی‌ها، حلقه‌ها، مارپیچ‌ها و موج‌ها. نقوش جانوری: مرغان، پرندگان (طاووس، عقاب، قو)، ماهی‌ها، شیران، اسبان، و جانوران اسطوره‌ای (اژدها، گریفین). نقوش انسانی و فیگوراتیو: چهره‌ها، پیکره‌ها، رقصندگان و نوازندگان. نقوش تلفیقی و انتزاعی: ترکیب عناصر گیاهی و هندسی. مترجم کتاب، فرهاد حسینی، کوشیده است تا اصطلاحات تخصصی این حوزه را به زبانی روان و قابل فهم برای مخاطب فارسی‌زبان برگرداند و در موارد لازم، معادل‌های فارسی معادل‌سازی کند.

کتاب «نقش مایه‌های تزئینی» یک منبع بی‌نظیر برای گچبران، منبت‌کاران، فلزکاران، شیشه‌گران، معماران داخلی، طراحان فرش و پارچه، و تمام هنرمندان صنایع دستی است. این کتاب، نمایشگاهِ دائمیِ ایده‌هاست که هر بار ورق زدنش، جرقه‌ای تازه در ذهن هنرمند ایجاد می‌کند. کافی است کتاب را باز کنید، نقش مورد نظر را بیابید و به آن جان ببخشید چه بر تن گچ، چه بر جان چوب، چه بر جسم فلز، چه بر شفافیت شیشه.