کتاب راندو ها و یادداشت های من از معماری ایران (انتشارات یساولی)

کتاب راندو ها و یادداشت های من از معماری ایران

گاهی بهترین راه برای درک یک بنا، قاب گرفتن با دوربین نیست. گاهی باید مداد و کاغذ برداری، روبروی ایوان نقش جهان یا ساباط کویر یزد بنشینی، و آرام آرام خطوط را روی کاغذ بیاوری. در این فرآیند آهسته، تازه متوجه می‌شوی که یک گنبد چگونه بر روی پاکار قرار گرفته، یا نور از چه زاویه‌ای وارد حیاط می‌شود.

کتاب «راندو ها و یادداشت های من از معماری ایران» اثر مرضیه ولی‌پور دقیقاً حاصل چنین مواجهه‌ای صمیمانه و عمیق با معماری ایران است. این کتاب که توسط نشر یساولی منتشر شده، یک دفترچه سفر شخصی، صادقانه و هنرمندانه از دل بناها و شهرهای ایران است. کتاب با قطع خشتی بزرگ (حدود ۲۳×۲۳ سانتی‌متر مربعی) منتشر شده است.

این قطع برای راندوها و کروکی‌های معماری که اغلب پرسپکتیوهای گسترده و جزئیات بافت‌ها را شامل می‌شوند، فضای مناسبی فراهم می‌کند. کاغذ تحریر نیز انتخابی هوشمندانه و صمیمی است؛ حس دفتر طراحی شخصی و دست‌نوشته را به خواننده منتقل می‌کند، برخلاف کاغذ گلاسه براق و رسمی.

۱۴۲ صفحه با جلد شومیز، کتاب را سبک و قابل حمل می‌کند درست مثل یک دفتر سفر واقعی که همیشه همراه هنرمند بوده است. مرضیه ولی‌پور، معمار و طراح، در این کتاب نه یک پایان‌نامه آکادمیک خشک، بلکه یک روایت شخصی از سفرهای معماری خود در ایران را ارائه می‌دهد. او از شهرها و بناهایی نوشته و راندو کرده که هرکدام داستانی دارند: اصفهان (نقش جهان، مسجد شیخ لطف الله، پل خواجو، حمام علی قلی آقا)، شیراز (مسجد نصیرالملک، آرامگاه حافظ، باغ ارم)، یزد (بافت تاریخی، بادگیرها، آب انبارها، مسجد جامع)، کاشان (خانه بروجردی‌ها، باغ فین)، تبریز (بازار تبریز، مسجد کبود)، و تهران (کاخ گلستان، عمارت مسعودیه، خانه‌های قدیمی تجریش). اما آنچه این کتاب را از یک آلبوم معماری صرف متمایز می‌کند، یادداشت‌های شخصی ولی‌پور است.

در کنار هر راندو، چند خطی از احساسات، خاطرات و تأملات او نوشته شده است. مثلاً در کنار راندوی مسجد شیخ لطف الله: «هنگام اذان ظهر بود. نور از پنجره‌های مشبک می‌بارید روی کاشی‌های فیروزه‌ای. یک لحظه حس کردم زمان ایستاده است.» یا در کنار راندوی بادگیرهای یزد: «چه باهوش بودند آدم‌های این شهر. باد را می‌شناختند، به آن اعتماد داشتند، و برایش خانه ساختند.» سبک راندوی ولی‌پور ترکیبی از مداد، ماژیک الکلی و گاهی آبرنگ است. او بیشتر از تکنیک مونوکروم (تک‌رنگ) استفاده می‌کند؛ یعنی طیف‌های مختلف خاکستری و قهوه‌ای. این انتخاب، بر بافت و حجم بناها تأکید می‌کند، نه بر رنگ‌های زنده و گاهی اغواگر کاشی‌ها. به این ترتیب، خواننده مجبور می‌شود معماری را در ذات فرم و سایه روشن آن ببیند، نه صرفاً در ظاهر تزئینی.

ارزش این کتاب در صمیمیت و صداقت آن است. ولی‌پور وانمود نمی‌کند که یک استاد بزرگ راندوست که همه چیز را می‌داند. او گاهی می‌نویسد: «نتوانستم سایه انداختن گلدسته را درست در بیاورم، دو بار پاک کردم و باز کشیدم. هنوز هم درست نیست، اما تصمیم گرفتم همین باشد تا دفعه بعد که برگشتم.» این فروتنی و روایت ناتمامی، کتاب را عمیقاً انسانی و الهام‌بخش می‌کند. اگر دانشجوی معماری هستید، این کتاب به شما یاد می‌دهد که معماری فقط نقشه و تئوری نیست، بلکه تجربه و احساس است.

اگر معمار حرفه‌اید، این کتاب شاید شما را به بیرون کشیدن دوباره دفتر طراحی از گوشه انباری ترغیب کند. و اگر هیچکدام نیستید اما عاشق ایران و معماری آن هستید، این کتاب را ورق بزنید و با چشمان مرضیه ولی‌پور، بناهای این سرزمین را دوباره ببینید.

نشر یساولی با انتشار این اثر، یک نفس تازه به کتاب‌های معماری ایران دمیده است.