کتاب از طهران تا تهران (میراث طهران، گنجینه ی بناهای ناشناخته)

کتاب از طهران تا تهران

تهران فقط برج میلاد و آزادی و تجریش نیست. تهران هزاران بنای ناشناخته دارد که در گوشه و کنار این کلان‌شهر بی‌اعتنا، رو به فراموشی و تخریب می‌روند. کتاب «از طهران تا تهران (میراث طهران، گنجینه ی بناهای ناشناخته)» کوششی است برای نجات این میراث فراموش شده. این کتاب حاصل پژوهش حمیدرضا نوروزی طلب، با ترجمه زنده‌یاد کلود کرباسی و همکاران، و عکاسی علی متین و همایون امیریگانه است.

نشر یساولی این اثر نفیس را منتشر کرده است. تمایز این کتاب با جلد قبلی «از طهران تا تهران» در تمرکز آن است. جلد اول به تحول کلی شهر پرداخت. اما این جلد با عنوان فرعی «میراث طهران، گنجینه ی بناهای ناشناخته» به سراغ بناهایی رفته که در هیچ کتاب راهنما و هیچ تور گردشگری نامی از آنها نیست.

بناهایی که حتی بسیاری از مردم تهران از وجودشان بی‌خبرند. کتاب با قطع رحلی (۲۱×۲۸ سانتی‌متر) منتشر شده است. قطع رحلی بزرگ، برای نمایش عکس‌های معماری با جزئیات و پرسپکتیوهای وسیع بسیار مناسب است. جلد سخت همراه با قاب و کاغذ گلاسه با کیفیت بالا، کتاب را به یک اثر هنری و کلکسیونی تبدیل کرده است. ۲۵۴ صفحه تمام رنگی، با عکس‌های مستند و هنری از بناهای ناشناخته تهران. دو زبانه بودن (فارسی - انگلیسی) نیز این گنجینه را برای مخاطبان بین‌المللی قابل دسترس ساخته است. ترجمه مرحوم کلود کرباسی (که در سال‌های اخیر درگذشت) یکی از ارزش‌های افزوده این کتاب است؛ کرباسی از مترجمان برجسته حوزه فرهنگ و هنر ایران بود.

حمیدرضا نوروزی طلب، نویسنده و پژوهشگر معماری، در این کتاب به سراغ ده‌ها بنای ناشناخته در تهران رفته است. برخی از نمونه‌ها: خانه‌های قاجاری فراموش شده در محله‌های جنوب شهر مثل خانه‌های تاریخی در بازارچه نایب‌السلطنه، خانه‌های اربابی در منطقه‌ای که اکنون کارخانه‌ها آن را احاطه کرده‌اند. مدارس قدیمی از دوره قاجار و پهلوی اول که هنوز پابرجا هستند اما کسی از آنها بازدید نمی‌کند. حمام‌های تاریخی که چندین سال است بسته شده‌اند و کاشی‌کاری‌هایشان زیر غبار خاک مدفون است. بقعه‌ها و امامزاده‌های کوچک و گمنام در حاشیه شهر که معماری منحصربه‌فردی دارند.

کارخانه‌های قدیمی از دوره صنعتی شدن تهران در اواخر قاجار و پهلوی اول (مثل کارخانه ریسندگی و بافندگی) که اکنون متروکه افتاده‌اند. سفارتخانه‌های تاریخی که برخی از آنها هنوز فعال هستند و برخی به موزه تبدیل شده‌اند. باغ‌های قدیمی که در میان بافت فشرده شهری پنهان شده‌اند. عکاسان کتاب، علی متین و همایون امیریگانه، با نگاهی مستند و در عین حال شاعرانه، این بناها را ثبت کرده‌اند. عکس‌های آنها اغلب در ساعات طلایی روز (صبح زود یا نزدیک غروب) گرفته شده تا نور، بافت فرسوده اما زیبای این بناها را به بهترین شکل نشان دهد.

ارزش این کتاب فراتر از جنبه زیبایی‌شناختی است. این کتاب یک سند ثبت و فهرست‌برداری از بناهایی است که هر لحظه ممکن است برای همیشه ناپدید شوند. نوروزی طلب در پایان هر فصل، پیشنهادهایی برای حفاظت و احیای این بناها ارائه می‌دهد. اگر اهل تهران هستید و فکر می‌کنید همه جای شهرتان را می‌شناسید، این کتاب به شما نشان می‌دهد که چقدر ناشناخته در گوشه و کنار وجود دارد. اگر دانشجوی معماری یا مرمت هستید، این کتاب یک منبع ارزشمند از بناهای ثبت‌نشده است.

اگر مسئول شهری یا دوستدار میراث فرهنگی هستید، این کتاب یک فهرست اولویت‌بندی برای اقدام عملی است.

نشر یساولی با انتشار این اثر، یک گام بلند در جهت نجات میراث معماری ناشناخته تهران برداشته است.