کتاب اصفهان، سرای هزار نقش (انتشارات یساولی)

کتاب اصفهان، سرای هزار نقش

این کتاب سفری است به شهری که نصف جهان را در دل خود جا داده. این کتاب با قطع خشتی کوچک و جلد سخت همراه با قاب، درست مثل خود اصفهان، ظاهری آرام اما باطنی پر رمز و راز دارد.

وقتی آن را باز می‌کنی، انگار نه یک کتاب، که دروازه‌ای به قلمرو صفویان گشوده می‌شود. پرویز رجبی در مقدمه‌ی این اثر، خواننده را به تماشای اصفهانی دعوت می‌کند که نه فقط در میدان نقش جهان، که در کوچه‌پس‌کوچه‌هایش تاریخ نفس می‌کشد. سپس سونیا رضاپور، هم به عنوان مؤلف و هم مترجم، روایتگر زبانی دوگانه می‌شود: فارسی برای آنکه داستان از دل برآید، و انگلیسی برای آنکه این داستان به گوش جهانیان برسد.

تسلط او بر هر دو زبان، باعث شده مفاهیمی چون «نقش» در معماری اصفهان، «هزار نقش» بودن این شهر، و «سرای» بودن آن برای هنر و ایمان، بدون کمترین افت معنایی از زبانی به زبان دیگر جاری شود. عکاسی این اثر بر عهده داود وکیل‌زاده است؛ کسی که لنزش را نه مثل یک توریست، که مثل یک عاشق اصفهانی تنظیم کرده است.

قاب‌های او از مسجد شیخ لطف‌الله، آن بازی نور فیروزه‌ای روی گنبد را چنان ثبت کرده که گویی خورشید برای همیشه در آن کاشی‌ها محبوس شده است. از کاخ چهلستون تا پل سی و سه پل، از بازار قیصریه تا کلیسای وانک، هر ۱۴۴ صفحه با کاغذ گلاسه چاپ شده تا جزئیات رنگ‌ها و نقش‌ها زنده و لمس‌شدنی باقی بمانند. زبان فارسی انگلیسی این کتاب، آن را به ابزاری بی‌نظیر برای راهنمایان گردشگری، دانشجویان معماری اسلامی، یا هر ایرانیِ دور از وطنی تبدیل می‌کند که می‌خواهد اصفهان را به دیگری هدیه دهد. قطع خشتی کوچک برخلاف تصور، کوچکی را تداعی نمی‌کند؛ بلکه مثل همان قاب‌های مینیاتوری اصفهان است: ظریف، قابل حمل، و پر از جزئیاتی که در نگاه اول دیده نمی‌شوند.

عنوان «سرای هزار نقش» تصادفی انتخاب نشده. اصفهان سرایی است که هر گوشه‌اش نقشی تازه دارد: نقشِ ایمان در مساجد، نقشِ تجارت در بازارها، نقشِ صلح در کلیساها و کنیسه‌ها، و نقشِ زندگی در زاینده‌رود. این کتاب اما یک نقش تازه به این سرای قدیمی اضافه می‌کند: نقشِ «دیده شدن از نو». وکیل‌زاده و رضاپور و رجبی، هر کدام از دریچه تخصص خود، پرده از چهره‌ای برداشته‌اند که شاید برای خودِ اصفهانی‌ها هم تازگی داشته باشد.

اگر اصفهان را فقط به یاد سی و سه پل خشک‌شده‌اش می‌شناسید، این کتاب را ورق بزنید. «اصفهان، سرای هزار نقش» به شما نشان می‌دهد که نصف جهان، نه یک شعار که یک واقعیت است؛ واقعیتی که هنوز هم در هر کاشی، هر نقش، هر گلدسته و هر سقف مقرنس‌کاری نفس می‌کشد.

این کتاب یک دعوت است: به سرایی که در آن، هزار نقش فقط ابتدای داستان است.