دیوان حافظ (زبان آلمانی)/Hafis Gedichte Aus Dem Divan، قطع رقعی (انتشارات یساولی)

دیوان حافظ (زبان آلمانی) / Hafis Gedichte Aus Dem Divan با ترجمه رولف-دیتریش کایل

این اثر دریچه‌ای است به سوی یکی از تأثیرگذارترین شاعران ایران زمین برای مخاطب آلمانی‌زبان. این کتاب با قطع رقعی، جلد سخت و کاغذ گلاسه، همچون پلی است میان شیراز و وین، میان حافظ و گوته، میان غزل فارسی و شعر رمانتیک آلمانی. قطع رقعی، هم‌اندازه یک کتاب شعر معمولی اروپایی، حس صمیمیت و در دسترس بودن را به خواننده منتقل می‌کند.

حافظ شیرازی، بی‌گمان محبوب‌ترین شاعر ایرانی در جهان غرب، به ویژه در جهان آلمانی‌زبان است. گوته، بزرگ‌ترین شاعر آلمانی، چنان شیفته حافظ شد که مجموعه‌ای از اشعار خود را با عنوان «دیوان غربی-شرقی» (West-östlicher Divan) منتشر کرد و در آن، خود را شاگرد حافظ نامید. از آن زمان تا کنون، حافظ (Hafis در آلمانی) در فرهنگ آلمانی جایگاهی ویژه دارد و ترجمه‌های متعددی از اشعار او به آلمانی منتشر شده است. اما ترجمه رولف-دیتریش کایل یکی از معتبرترین و خواندنی‌ترین این ترجمه‌هاست.

رولف-دیتریش کایل، ایران‌شناس و شرق‌شناس برجسته آلمانی، استاد دانشگاه و مترجم توانمند آثار کلاسیک فارسی به آلمانی است. او سال‌ها بر روی حافظ و غزل فارسی تحقیق کرده و ترجمه‌ای ارائه داده که هم از دقت علمی بالایی برخوردار است و هم از لطافت و شاعرانگی. کایل به خوبی دریافته که ترجمه حافظ کاری بس دشوار است؛ چه حافظ پر از ایهام، چندمعنایی، طنز پنهان، ارجاعات عرفانی و ادبیات کلاسیک فارسی است. او در مقدمه کتاب نیز به این دشواری‌ها اشاره کرده و رویکرد خود را توضیح داده است: وفاداری به متن اصلی در عین روانی و خوشخوانی در آلمانی. ویژگی برجسته این کتاب دوزبانه بودن (فارسی-آلمانی) است.

متن اصلی اشعار حافظ به خط فارسی و با خوشنویسی زیبا (اگرچه مشخصاً نام خوشنویس ذکر نشده، اما ظاهراً حروف‌چینی شکیل و خوانایی دارد) در کنار ترجمه آلمانی کایل قرار گرفته است. این ویژگی برای دو گروه مخاطب بسیار ارزشمند است: از یک سو، آلمانی‌زبانی که فارسی نمی‌داند می‌تواند شعر را به زبان خود بخواند و از سوی دیگر، خواننده فارسی‌زبانی که آلمانی می‌داند (یا می‌خواهد یاد بگیرد) می‌تواند دو نسخه را کنار هم ببیند و مقایسه کند. همچنین برای دانشجویان و پژوهشگران ادبیات تطبیقی، این کتاب منبعی ارزشمند برای مطالعه چگونگی انتقال مفاهیم حافظ به زبانی دیگر است.

انتخاب غزل‌ها در این کتاب نیز هوشمندانه است. کایل از میان انبوه غزل‌های حافظ، مشهورترین و تأثیرگذارترین‌ها را برگزیده است؛ غزل‌هایی مانند «الا یا ایها الساقی»، «اگر آن ترک شیرازی»، «سحرگاهان که مخمور شبانه»، «دل می‌رود ز دستم» و ده‌ها غزل دیگر که در فرهنگ ایرانی-آلمانی جایگاه ویژه‌ای دارند. ۱۸۸ صفحه کاغذ گلاسه و جلد سخت، این کتاب را به هدیه‌ای ارزشمند برای ایرانیان مقیم آلمان، اتریش و سوئیس، دانشجویان آلمانی زبان ایران‌شناسی، و تمام دوستداران حافظ در جهان آلمانی‌زبان تبدیل کرده است.

«Hafis Gedichte Aus Dem Divan» برای چه کسانی است؟ برای عاشقان حافظ که می‌خواهند شعر او را به زبان گوته بخوانند، برای آلمانی‌زبانی که می‌خواهد با یکی از عمیق‌ترین شاعران شرق آشنا شود، و برای هر کسی که باور دارد شعر، مرزهای زبانی را در هم می‌شکند. حافظ می‌گوید «حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو / که کس گشتی و نگشود و نگشاید به حکمت راز».