کتاب سرگذشت موسیقی ایران (سه جلد در یک مجلد، نسخه کامل) | روح‌الله خالقی

کتاب سرگذشت موسیقی ایران اثر روح الله خالقی

تاریخ موسیقی ایران، چون رودی پرپیچ‌وخم، از اعماق قرن‌ها پیش تا امروز جاری است. از نواهای اساطیری دوران باستان و سرودهای زرتشتی گرفته تا موسیقی درباری ساسانیان (با چهره‌هایی چون باربد، رامتین و نکیسا)، سپس تحولات پس از اسلام، ظهور مکاتب مختلف، ردپای موسیقی در عرفان و ادب فارسی، و نهایتاً تحولات شگرف دوران معاصر (مشروطه تا انقلاب و پس از آن). هیچ اثری به اندازهٔ کتاب «سرگذشت موسیقی ایران» نتوانسته است این سیر تاریخی عظیم را با چنین دقت، امانت، وسعت دید و قلمی شیوا روایت کند.

مؤلف این شاهکار بی‌نظیر، زنده‌یاد روح‌الله خالقی است. او که خود از شاگردان برجستهٔ علینقی وزیری و از پایه‌گذاران موسیقی نوین ایران بود، با نگاهی عمیق و آکادمیک و عشقی وافر به فرهنگ این سرزمین، دهه‌ها از عمر خود را صرف پژوهش و نگارش این مجموعه کرد. کتاب حاضر، نسخهٔ کامل و سه‌جلدی در یک مجلد با قطع وزیری، در ۸۰۸ صفحه، با جلد سخت و کاغذ تحریر با کیفیت منتشر شده است.

جلد سخت و حجم بالای صفحات (نزدیک به ۸۰۰ صفحه) نشان‌دهندهٔ ماهیت مرجع و دائرةالمعارف‌گونه این اثر است که سال‌ها باید از آن بهره برد. قطع وزیری نیز کلاسیک‌ترین و مناسب‌ترین ابعاد برای کتاب‌های مرجع و پژوهشی سنگین است. این کتاب در سه جلد تدوین شده که در این مجلد گردآوری شده‌اند:

جلد اول از قدیمی‌ترین ادوار تا پایان دورهٔ صفویه را پوشش می‌دهد.

جلد دوم از افشاریه و زندیه تا قاجاریه و ظهور موسیقی مشروطه را شامل می‌شود.

جلد سوم به موسیقی معاصر ایران اختصاص دارد: از وزیری و خالقی تا برجسته‌ترین چهره‌های قرن چهاردهم خورشیدی، با تحلیل آثار، سبک‌ها و تحولات نهادهای موسیقایی (هنرستان، رادیو، انجمن موسیقی، تاسیس ارکسترها).

آنچه این کتاب را از سایر منابع متمایز می‌کند، روایت داستانی، مستند و در عین حال خواندنی آن است. خالقی صرفاً به نقل اسامی و تاریخ‌ها بسنده نکرده، بلکه روح و جان موسیقی ایرانی و تاثیرات متقابل آن بر سیاست، جامعه و ادبیات را به تصویر کشیده است. ایشان از موسیقی به عنوان یک «سرگذشت» زنده و پویا سخن می‌گوید، نه صرفاً یک رخداد تاریخی خشک.

این کتاب در نوبت چاپ سوم، توسط ناشر موسسه‌ی فرهنگی-هنری ماهور منتشر شده است. استقبال از این اثر به حدی است که پس از دهه‌ها، همچنان به عنوان اصلی‌ترین و جامع‌ترین منبع تاریخ موسیقی ایران در دانشگاه‌ها، هنرستان‌ها، پژوهشکده‌ها و کتابخانه‌های شخصی علاقه‌مندان به موسیقی تدریس و مطالعه می‌شود.

سرگذشت موسیقی ایران، نه فقط یک کتاب، که یک گنجینهٔ ملی است. این اثر، همراه همیشگی و دانای هر پژوهشگر، دانشجو، نوازنده و عاشق موسیقی ایرانی خواهد بود.