کتاب سازشناسی ایرانی (انتشارات ماهور )

کتاب سازشناسی ایرانی اثر ارفع اطرایی، محمدرضا درویشی

گنجینهٔ موسیقی ایران، افزون بر ردیف‌ها، گوشه‌ها و تصنیف‌های ماندگار، دارای تنوع شگفت‌انگیزی از سازها است. از خانوادهٔ سازهای زهی-زخمه‌ای (تار، سه‌تار، عود، تنبور، قانون، سنتور)، سازهای زهی آرشه‌ای (کمانچه، قیچک، غژک)، سازهای بادی (نی، سرنا، جفتی، بالابان، قره‌نی، دوزله، نی‌انبان)، و سازهای کوبه‌ای (تمبک، دایره، دف، دمام، زنگ‌ها، کاسور) تا سازهای محلی متنوع در مناطق مختلف ایران. هر یک از این سازها، علاوه بر ویژگی‌های فنی و صوتی، روایتگر فرهنگ، اقلیم و روحیات مردمان سرزمین خود هستند.

کتاب پیش رو، با عنوان «سازشناسی ایرانی»، مرجعی مصور، دقیق و جامع برای شناخت این تنوع بی‌نظیر است. مؤلفین این اثر، جنابان ارفَع اطرایی و محمدرضا درویشی، با سال‌ها تجربه در عرصهٔ پژوهش موسیقایی، تدریس دانشگاهی و نوازندگی، تمام تلاش خود را به کار گرفته‌اند تا دانش سازشناسی را به شکلی ساختاریافته، علمی و در عین حال کاربردی در ۲۵۶ صفحه، قطع وزیری، جلد شومیز و کاغذ گلاسه ارائه دهند.

انتخاب قطع وزیری (کلاسیک و مناسب کتاب‌های مرجع) و کاغذ گلاسه، یک ضرورت حرفه‌ای برای این کتاب است؛ چراکه قرار است صدها تصویر رنگی و سیاه‌وسفید از سازهای مختلف (نمای کلی، جزئیات ساختار، نقش‌ها و تزئینات) با بالاترین وضوح و کیفیت چاپ به نمایش درآید. این ویژگی، کتاب را از یک متن صرفاً نظری به یک اطلس دیداری و فنی تبدیل کرده است.

آنچه این کتاب را از سایر منابع مشابه متمایز می‌کند، جامعیت، دقت علمی و رویکرد تطبیقی آن است. کتاب در چند بخش اصلی تدوین شده: بخش اول: کلیات (تعریف سازشناسی، جایگاه آن در موسیقی شناسی، اصول طبقه‌بندی سازها). بخش دوم: سازهای ایرانی در طبقه‌بندی هورنبوستل زاکس (شناخت دقیق هر ساز بر اساس جنس تولید صدا: ایدیوفون‌ها، ممبرانوفون‌ها، کوردوفون‌ها، آروفون‌ها).

بخش سوم: معرفی تفصیلی هر ساز (پیشینهٔ تاریخی، ساختار فیزیکی، کوک، محدودهٔ صوتی، تکنیک‌های نوازندگی، نقش و جایگاه ساز در گروه‌های مختلف). بخش چهارم: سازهای محلی و منطقه‌ای ایران (از آذربایجان، کردستان، خراسان، بلوچستان، هرمزگان، گیلان و مازندران و...). بخش پنجم: تحلیل تطبیقی (مقایسهٔ سازهای مشابه در فرهنگ‌های مختلف). در انتها نیز اصطلاح‌نامه و کتاب‌شناسی جامع ارائه شده است. این کتاب در نوبت چاپ سوم، توسط ناشر موسسه‌ی فرهنگی-هنری ماهور منتشر شده است.

مخاطبان اصلی آن، دانشجویان رشته‌های موسیقی، هنرهای نمایشی، فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشگران حوزهٔ موسیقی شناسی و قوم‌موسیقی‌شناسی، سازندگان ساز، و تمامی نوازندگان و علاقه‌مندان حرفه‌ای به موسیقی ایرانی هستند.

سازشناسی ایرانی، کلید شناخت عمیق‌تر صداها، فرهنگ‌ها و تاریخ این مرزوبوم است. این کتاب، همراهی دانا و مصور برای هر پژوهشگر و هنرمند جدی خواهد بود.