کتاب مجموعه هنر در تمدن اسلامی: معماری 2 (نشر سمت)

کتاب مجموعه هنر در تمدن اسلامی زیر نظر دکتر مهرداد قیومی بیدهندی

معماری اسلامی، آیینه‌ی تمام‌نمای جهان‌بینی، باورها و خلاقیت تمدنی است که از اسپانیا تا هندوستان گسترده شده و در طول بیش از هزار سال، شکوهی بی‌نظیر را در قالب مساجد، مدارس، آرامگاه‌ها، کاروانسراها و بازارها به یادگار نهاده است. معماری در تمدن اسلامی، نه تنها پاسخی به نیازهای کارکردی و اقلیمی، بلکه بیانی است از مفاهیم عمیق دینی، فلسفی و عرفانی که در قالب فضاهای باز و بسته، نور و سایه، و تزیینات شگفت‌انگیز چون کاشی‌کاری، گچ‌بری، مقرنس‌کاری و آجرکاری، به‌گونه‌ای شگفت‌انگیز تجلی یافته است. از مسجدالحرام و قبه‌الصخره تا مساجد باشکوه اصفهان، مدارس عالی‌ی سمرقند و مجموعه‌های عظیم عثمانی، هر بنا، روایتی از نظم، تعادل و تعالی را با خود به همراه دارد و گویی در هر گوشه‌اش، حکایتی از جمال و جلال الهی نهفته است.

کتاب «مجموعه هنر در تمدن اسلامی: معماری ۲» که زیر نظر دکتر مهرداد قیومی بیدهندی، از برجسته‌ترین پژوهشگران هنر و معماری اسلامی ایران، تدوین و گردآوری شده، مرجعی جامع و دایرةالمعارفی است که با نگاهی علمی، مستند و چندلایه، به بررسی ابعاد گوناگون معماری اسلامی، به‌ویژه دوره‌ها، سبک‌ها و بناهای شاخص آن می‌پردازد. آنچه این اثر ۴۵۲ صفحه‌ای با قطع رحلی را به منبعی ارزشمند و ماندگار در ادبیات معماری و هنر اسلامی تبدیل کرده، رویکردی ساختارمند، تطبیقی و همه‌جانبه به معماری جهان اسلام است. این مجلد به‌عنوان بخش دوم از مجموعه‌ی هنر در تمدن اسلامی، با تکیه بر جدیدترین دستاوردهای پژوهشی و باستان‌شناسی، خواننده را با دوره‌های معماری اسلامی از قرن هفتم تا دوران معاصر آشنا می‌سازد و به‌تفصیل به معرفی و تحلیل سبک‌های معماری شاخص، از سبک خراسانی، رازی و آذری در ایران تا سبک‌های عثمانی، گورکانی و مغربی، می‌پردازد.

همچنین، کتاب با بررسی تطبیقی بناهای شاخص، به تحلیل عناصر معماری همچون ایوان، گنبد، مناره، محراب، مقرنس، کتیبه‌نگاری و تزیینات وابسته پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه هر تمدنی، با اقتباس از سنت‌های محلی و نوآوری‌های هنری، تفسیری تازه از معماری اسلامی ارائه کرده است. از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، پرداختن به کارکردهای اجتماعی، مذهبی و سیاسی معماری اسلامی است.

مؤلفان این مجموعه به‌خوبی نشان می‌دهند که معماری در جهان اسلام، نه تنها پاسخی به نیازهای عبادی و زیستی، بلکه ابزاری برای نمایش قدرت، مشروعیت‌بخشی به حاکمان، و ایجاد همبستگی اجتماعی بوده است. همچنین، کتاب به مباحثی چون شهرسازی و فضاهای شهری در تمدن اسلامی، از بازارها و کاروانسراها تا حمام‌ها و باغ‌ها، پرداخته و تصویری جامع از زیست‌جهان شهری در جوامع اسلامی ارائه می‌دهد.