کتاب دربارۀ عکاسی (نشر حرفه نویسنده)

کتاب دربارۀ عکاسی اثر سوزان سونتاگ 

در میان انبوه کتاب‌هایی که درباره‌ی عکاسی نوشته شده‌اند، اندکی هستند که توانسته‌اند مرزهای یک رساله‌ی تخصصی را درنوردند و به متن‌هایی فلسفی و انسان‌شناسانه درباره‌ی خودِ هستی بدل شوند. «درباره‌ی عکاسی» اثر سوزان سانتاگ، بدون تردید، در زمره‌ی همین آثار معدود و درخشان قرار می‌گیرد.

این کتاب، که با ترجمه‌ی مشترک نگین شیدوش و فرشید آذرنگ به فارسی برگردانده شده، نه فقط برای عکاسان و نظریه‌پردازان هنر، که برای هر انسان آگاه و حساس به عصر تصویر، اثری است بنیادین و تحول‌آفرین. سانتاگ در این مجموعه‌ی شش‌مقاله‌ای، با نگاهی تیزبین و قلمی شاعرانه، از نسبت پیچیده‌ی ما با تصویر و عکاسی سخن می‌گوید و پرده از لایه‌هایی برمی‌دارد که تا پیش از او، کمتر کسی به آنها چنین عمیق و جسورانه پرداخته بود.

آنچه این کتاب را از دیگر آثار در حوزه‌ی نقد و نظریه‌ی عکاسی متمایز می‌کند، رویکرد چندوجهی و فلسفی سانتاگ به این رسانه‌ی به‌ظاهر ساده است. او نه به عنوان یک مورخ یا منتقد هنریِ صرف، که به مثابه‌ی فیلسوفی بصیر و شاعری نکته‌سنج، به کالبدشکافی عکاسی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این تصویرهای روزمره، چگونه واقعیت، حافظه، اخلاق و حتی ساختار احساسات ما را دگرگون ساخته‌اند. از پیوند عکاسی با مرگ و فناپذیری گرفته، تا نسبت آن با خشونت، جنگ و اخبار؛ از رابطه‌ی دوربین با قدرت و نظارت، تا تأثیر آن بر مفهوم زیبایی و هنر، همه و همه در این کتاب، با زبانی گیرا و جسورانه، واکاوی می‌شوند و خواننده را با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌کنند که تا مدتها پس از خواندن، در ذهنش می‌پیچند.

در دل این اثر، سانتاگ با تکیه بر مثال‌های عینی و تأمل‌برانگیز، به نقد ایده‌ی ساده‌انگارانه‌ای می‌پردازد که عکاسی را آیینه‌ای شفاف و بی‌طرف از واقعیت می‌داند. او نشان می‌دهد که هر تصویر، انتخابی است، کادربندی‌ای است، و حذفیاتی دارد که آن را به متنی ایدئولوژیک و سرشار از معانی پنهان تبدیل می‌کند. او با این رویکرد نقادانه، از مخاطب می‌خواهد که از جایگاه یک بیننده‌ی منفعل خارج شود و نسبت به آنچه می‌بیند، پرسشگر و آگاه باشد.

این نگاه، که در زمان انتشار کتاب در سال ۱۹۷۷ انقلابی بود، امروز در عصر انفجار تصاویر شبکه‌های اجتماعی، بیش از پیش ضروری و روشنگر به نظر می‌رسد. ترجمه‌ی شیدوش و آذرنگ، با وفاداری به لحن خاص و عمیق سانتاگ و درعین‌حال روان‌سازی مفاهیم پیچیده‌ی فلسفی، این اثر کلاسیک را به شکلی خواندنی و تأمل‌برانگیز برای مخاطب فارسی‌زبان درآورده است. همکاری این دو مترجم توانمند، با حساسیت زبانی و شناخت عمیق از گفتمان‌های نظری، فضای فکری سانتاگ را بدون تحریف به فارسی منتقل کرده و خواننده را در این سفر فکری همراهی می‌کند که هر صفحه‌اش، چشم‌انداز جدیدی از جهان تصویر را پیش رو می‌گشاید.

در نهایت، «درباره‌ی عکاسی» فراتر از یک کتاب نظری، تجربه‌ای است فکری و حسی که نگاه ما را به جهان و به خودمان دگرگون می‌کند. سوزان سانتاگ با این اثر، به ما می‌آموزد که هر عکس، نه فقط پنجره‌ای به سوی جهان، که آیینه‌ای است که جامعه و ارزش‌های آن را بازتاب می‌دهد. این کتاب، برای هر کسی که می‌خواهد در عصر خیره‌کننده‌ی تصویرها، نگاهی بصیر و نقادانه داشته باشد و رابطه‌ی خود با انبوه عکس‌هایی که روزانه او را احاطه کرده‌اند، بازاندیشی کند، اثری است بی‌نظیر، ماندگار و همیشه‌جاری.