کتاب گیسوانم در باد: مریم زندی (چاپ و نشر نظر)

کتاب گیسوانم در باد اثر مریم زندی 

مو، در فرهنگ و هنرِ ایرانی، همواره بیش از یک پدیدۀ زیست‌شناختی بوده است؛ نمادی از هویت، زیبایی، آزادی، عصیان و گاه، اسارت. کتاب «گیسوانم در باد» سفری است شاعرانه و تصویری در این سرزمینِ نمادین؛ سفری که در آن، مریم زندی، هنرمند و عکاسِ برجستهٔ ایرانی، با نگاهی زنانه و حسی عمیقاً شخصی، به روایتِ پیوندِ ناگسستنیِ مویِ زنان با زیستِ عاطفی، اجتماعی و سیاسیِ آن‌ها پرداخته است.

این کتاب که در قطع جیبی و با کاغذ گلاسه، فضایی صمیمی و در عین حال چشمنواز برای این روایتِ تصویری فراهم آورده، مجموعه‌ای است از عکس‌ها، یادداشت‌ها و شعرهایی که در آن، گیسوانِ زنان، چون پرچم‌هایی در باد، از شادی‌ها، سوگ‌ها، آرزوها و مقاومت‌هایشان سخن می‌گویند. مریم زندی، عکاسِ مستند و هنریِ معاصر، در این اثر با نگاهی که ریشه در تجربۀ زیستۀ خود به‌عنوانِ زنی ایرانی دارد، به سراغِ زنانی از اقشار، سنین و مناطقِ گوناگونِ ایران رفته است؛ از دختربچگی که مادرش گیسوانش را می‌بافد، تا زنی که موهایش را در اعتراض می‌تراشد، از عروسکی که با موهای بلندش بازی می‌کند تا مادربزرگی که موهایِ سپیدش، روایتگرِ نسل‌ها خاطره است.

هر تصویر در این کتاب، روایتی است از رابطۀ پیچیدۀ زنان با موهایشان؛ رابطه‌ای که در آن، زیبایی‌شناسی، سنت، دین، سیاست و روانشناسیِ فردی، چنان در هم تنیده شده‌اند که تفکیکِ آن‌ها از یکدیگر، ناممکن می‌نماید. زندی با لنزِ دوربینِ خود، نه فقط گیسوان، که روحِ زنان را به تصویر کشیده است؛ روحی که در پسِ هر تارِ مو، داستانی از عشق، درد، شوق یا سرکشی را در خود نهفته دارد. این کتابِ ۱۴۴ صفحه‌ای، افزون بر تصاویرِ تأمل‌برانگیز، شامل نوشتارهایی است که زندی به‌عنوانِ یادداشت‌هایِ روزانه یا قطعاتِ ادبی، در کنارِ عکس‌ها قرار داده است.

این نوشتارها، با زبانی شاعرانه و صریح، لایه‌هایِ پنهانِ هر تصویر را آشکار می‌سازند و خواننده را به سفری درونی در جهانِ زنانِ ایرانی دعوت می‌کنند. همچنین ترجمۀ همزمانِ متون به زبان انگلیسی توسط مارال دادور، امکانِ گفت‌وگویِ فرافرهنگی را فراهم آورده و این روایتِ ایرانی را برای مخاطبانِ بین‌المللی نیز قابلِ درک و همدلی ساخته است. مخاطب این کتاب، هر کسی است که به عکاسیِ مستند، مطالعاتِ زنان، جامعه‌شناسیِ فرهنگِ ایرانی و هنرهایِ تجسمی علاقه دارد.

قطعِ جیبیِ آن، حسِ همراه‌داشتنِ این اثر در سفرها و لحظاتِ شخصی را القا می‌کند و کاغذِ گلاسه، کیفیتِ چاپِ تصاویر را با وضوحی مثال‌زدنی به نمایش می‌گذارد. «گیسوانم در باد» نه فقط یک کتابِ عکس، که مرثیه‌ای است برای آزادیِ ازدست‌رفته و سرودی برای رهاییِ دوباره؛ سرودی که در آن، باد، گیسوانِ زنان را می‌رباید و به گوشِ جهان می‌رساند که این موها، فقط مو نیستند؛ آن‌ها، روایتِ زنی‌اند که در باد، فریاد می‌زند و در فریادش، تمامِ تاریخِ خویش را به تصویر می‌کشد.