کتاب صنایع کهن در دوره ی قاجار (1925-1800)

کتاب «صنایع کهن در دوره قاجار (۱۹۲۵–۱۸۰۰)»

اثر پژوهشگر برجسته تاریخ ایران، ویلم فلور و با ترجمه علیرضا بهارلو، یکی از جامع‌ترین و مستندترین آثار درباره ساختار اقتصادی، تولیدی و صنعتی ایران در دوره قاجار به‌شمار می‌آید.

این کتاب با نگاهی دقیق و مبتنی بر اسناد تاریخی، تصویری روشن از وضعیت صنایع سنتی و کهن ایران در فاصله سال‌های پایانی قرن هجدهم تا اوایل قرن بیستم میلادی ارائه می‌دهد؛ دوره‌ای سرنوشت‌ساز که ایران در آن با تحولات عمیق داخلی و فشارهای بیرونی مواجه بوده است.

دوره قاجار را می‌توان یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ اقتصادی ایران دانست؛ زمانی که صنایع بومی، کارگاه‌های سنتی و نظام تولید دستی نقش اصلی را در تأمین نیازهای جامعه ایفا می‌کردند. ویلم فلور در این اثر، با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به بررسی انواع صنایع کهن از جمله نساجی، فلزکاری، چرم‌سازی، سفالگری، صنایع چوبی و دیگر حرفه‌های سنتی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این صنایع چگونه با ساختار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه قاجاری پیوند خورده بودند.

یکی از ویژگی‌های برجسته این کتاب، اتکای نویسنده به منابع معتبر، اسناد آرشیوی، گزارش‌های دولتی و سفرنامه‌های داخلی و خارجی است. فلور با بهره‌گیری از این داده‌ها، تصویری واقع‌گرایانه از ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و چالش‌های صنایع سنتی ایران ترسیم می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه نبود زیرساخت‌های صنعتی مدرن، نفوذ کالاهای وارداتی، ضعف سیاست‌گذاری اقتصادی و تحولات جهانی، به‌تدریج زمینه افول بسیاری از صنایع کهن ایران را فراهم ساخت.

کتاب «صنایع کهن در دوره قاجار» تنها به توصیف فنی صنایع بسنده نمی‌کند، بلکه به بررسی نیروی کار، نظام استاد–شاگردی، شیوه‌های تولید، بازار مصرف و نقش دولت در حمایت یا تضعیف صنایع نیز می‌پردازد. این نگاه چندبعدی، اثر را به منبعی ارزشمند برای درک عمیق‌تر تاریخ اجتماعی و اقتصادی ایران تبدیل کرده است.

خواننده در خلال این مباحث درمی‌یابد که صنایع سنتی نه‌فقط فعالیت‌هایی اقتصادی، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ و هویت شهری و روستایی ایران بوده‌اند. ترجمه روان و دقیق علیرضا بهارلو نقش مهمی در انتقال مفاهیم تخصصی و داده‌های تاریخی این اثر داشته است.

مترجم با حفظ امانت علمی متن اصلی، کوشیده است زبانی قابل فهم و در عین حال دقیق ارائه دهد تا کتاب برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان، از پژوهشگران دانشگاهی گرفته تا علاقه‌مندان تاریخ ایران، قابل استفاده باشد.

حجم ۶۲۴ صفحه‌ای کتاب در قطع وزیری، نشان‌دهنده گستردگی پژوهش و عمق بررسی موضوع است. این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، اقتصاد، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و مطالعات ایران‌شناسی منبعی مرجع محسوب می‌شود.

همچنین علاقه‌مندان به تاریخ صنایع دستی و سنتی ایران می‌توانند با مطالعه این اثر، به شناختی مستند از ریشه‌های تولید بومی و دلایل افول یا تحول آن‌ها دست یابند. «صنایع کهن در دوره قاجار» به‌خوبی نشان می‌دهد که فهم گذشته صنعتی ایران، کلیدی مهم برای تحلیل مسیر توسعه و نوسازی در دوره‌های بعدی است.

در مجموع، این اثر پژوهشی تصویری جامع، مستند و تحلیلی از صنایع سنتی ایران در یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخی کشور ارائه می‌دهد و جایگاهی مهم در میان آثار تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران دارد. مطالعه این کتاب، فرصتی ارزشمند برای بازخوانی میراث تولیدی ایران و درک عمیق‌تر پیوند میان صنعت، جامعه و تاریخ است.