بوستان سعدی؛ وزیری، گلاسه، جلد سخت، قابدار (نشر گویا )

بوستان سعدی نگارگر استاد محمود فرشچیان

بی‌گمان یکی از ارجمندترین اندرزنامه‌های منظوم در تاریخ ادبِ پارسی است. شیخِ اجل، سعدیِ شیرازی، در این کتابِ گرانسنگ که در سال ۶۵۵ هجری قمری به نظم درآمده، با زبانی دلنشین و نثری مسجع، به بیانِ حکایت‌هایی پرداخته است که هر یک، دریچه‌ای است به سوی اخلاقِ عملی و انسانیتِ والا. بوستان، نه فقط کتابی برای سرگرمی یا آموزشِ صرف، که سفری است در وادیِ تعلیم و تزکیه؛ سفری که در آن، خواننده با مفاهیمی چون عدل، عقل، قناعت، تواضع و عشقِ انسانی آشنا می‌شود و از رهگذرِ تمثیل‌هایِ شیرینِ سعدی، به تأملی عمیق در خویشتنِ خویش فرا خوانده می‌شود.

مقدمهٔ این کتاب، به قلمِ محمدعلی فروغی، از مفاخرِ دانش و سیاستِ معاصرِ ایران، خود گنجینه‌ای از نکته‌سنجی‌های ادبی و تاریخی است. فروغی که در تصحیحِ متونِ کلاسیکِ فارسی نقشی بی‌بدیل داشت، در این مقدمه با قلمی شیوا و نگاهی موشکافانه، به شرحِ احوالِ سعدی، بسترِ تاریخیِ شکل‌گیریِ بوستان و جایگاهِ آن در سنتِ اندرزنامه‌نویسی پرداخته و خواننده را برای درکِ عمیق‌ترِ ابیات آماده می‌سازد. اما آنچه این چاپ را از هزاران نسخهٔ دیگرِ بوستان متمایز می‌سازد، پیوندِ ناگسستنیِ آن با هنرِ نگارگریِ ایرانی است. استاد محمود فرشچیان، با قلمی شاعرانه و نگاهی عرفانی، ابیاتِ بوستان را به تصویر کشیده است.

نقاشی‌های او، که برگرفته از عمیق‌ترین لایه‌هایِ رواییِ این اثر است، نه صرفاً تصویرگرِ صحنه‌ها، که مفسّرِ مفاهیمِ اخلاقیِ نهفته در بیت‌هاست. در این نگاره‌ها، رنگ و نور چنان با کلامِ سعدی درآمیخته که گویی هر تصویر، بیتِ ناگفته‌ای از بوستان را بازمی‌گوید. این پیوندِ هنر و ادب، مخاطب را به تأملی دوچندان فرا می‌خواند؛ جایی که چشم از نقاشی لذت می‌برد و جان از معنا. خوشنویسیِ این اثر به قلمِ استاد کاوه اخوین، در خطِّ نستعلیق، جلوۀ دیگری از زیبایی را به نمایش می‌گذارد.

نستعلیق که خود زادهٔ ذوقِ ایرانی است، با حرکت‌های موج‌وار و کرسی‌های نرم خود، موسیقیِ درونیِ ابیاتِ سعدی را به عرصهٔ دیدار می‌کشاند. جلدِ سخت و کاغذِ گلاسهٔ براق نیز، با بازتابِ مناسبِ نور، رنگ‌های غنیِ نقاشی‌های فرشچیان را به بهترین شکل ممکن نمایان می‌سازد و تجربه‌ای حسی و ماندگار را برای مخاطب رقم می‌زند. این چاپ از بوستان، در حقیقت، خود بوستانی است تازه که در آن، سعدیِ شاعر، فرشچیانِ نقاش و اخوینِ خوشنویس، هر یک سهمی در آفرینشِ این میراثِ جاودان داشته‌اند.