مثنوی معنوی وزیری، گلاسه، گالینگور، قابدار ( نشر گویا )

مثنوی معنوی نقاش شکیبا

این دریای بیکرانِ عرفان و ادبِ پارسی، بی‌گمان یکی از عظیم‌ترین منظومه‌های تعلیمی-عرفانی در تاریخِ تمدنِ اسلامی است. جلال‌الدین محمد بلخی، که در غرب به مولانا شهرت دارد، در این اثرِ شش‌دفتری، نه فقط کتابی در شرحِ حالِ عارفان، که کتابی در طریقِ سلوک و رستگاریِ انسانِ تشنه‌ی معنا فراهم آورده است.

مثنوی، با تکیه بر تمثیل‌پردازیِ بی‌نظیر و بهره‌گیری از قصه‌هایی که هریک، پوسته‌ای ظاهری و مغزی ژرف دارند، همچون استادی ماهر، مخاطب را از وادیِ ظاهر به عمقِ حقیقت رهنمون می‌سازد. نسخهٔ پیشِ رو، کوشیده است تا این میراثِ کهن را در قالبی نو و با هنرهایی هم‌سو با روحِ آن بازآفرینی کند. مقدمهٔ این چاپ، به قلمِ علی دهباش، از چهره‌های آشنا و صاحب‌قلم در عرصهٔ ادبیات و تاریخ، نگاشته شده است.

دهباش با نگاهی محققانه و زبانی شیوا، به شرحِ احوالِ مولانا، بسترِ تاریخیِ شکل‌گیریِ مثنوی و جایگاهِ آن در سنتِ عرفانیِ ایران پرداخته است. او در این مقدمه، به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه مثنوی، با بهره‌گیری از قرآن، حدیث و تمثیل‌هایِ روزمره، به زبانی همگانی و در عین حال ژرف دست یافته است. این مقدمه، همچون راهنمایی آگاه، خواننده را برای سفری عمیق‌تر در اقیانوسِ ابیاتِ مولانا آماده می‌سازد. اما آنچه این نسخه را از هزاران چاپِ دیگرِ مثنوی متمایز می‌کند، پیوندِ آن با هنرِ نقاشیِ ایرانی است.

استاد شکیبا، با قلمی حسّاس و نگاهی شاعرانه، به تصویرسازیِ برخی از مشهورترین داستان‌های مثنوی—چون داستانِ پادشاه و کنیزک، یا طوطی و بازرگان پرداخته است. نقاشی‌های او که با ظرافتِ تمام و رنگی غنی کشیده شده‌اند، نه فقط تصویری از روایت، که تأویلی بصری از لایه‌هایِ معناییِ نهفته در قصه‌ها هستند. این همنشینیِ هنرِ تجسمی با شعرِ مولانا، فرصتی کم‌نظیر برای مخاطب فراهم می‌آورد تا از رهگذرِ دیدن و شنیدنِ هم‌زمان، به درکِ عمیق‌تری از عرفانِ عملیِ مولانا دست یابد.

در این نگاره‌ها، صورت‌هایِ خیال‌انگیزِ شکیبا، همچون پلی است میانِ قصه‌ی ظاهری و حقیقتِ باطنی. خوشنویسیِ روی جلد نیز به قلمِ استاد اسرافیل شیرچی، در خطِّ نستعلیق، جلوۀ دیگری از زیبایی‌شناسیِ کلام را به نمایش گذاشته است. این اثرِ هنریِ کوتاه بر روی جلدِ سخت، همچون دریچه‌ای است به درونِ کتاب؛ دریچه‌ای که بیننده را با شکوهِ کلامِ مولانا آشنا می‌سازد و او را به ورق‌زدنِ صفحات فرا می‌خواند.

کاغذِ گلاسهٔ به‌کاررفته در این چاپ، با بازتابِ مناسبِ نور، رنگ‌های زنده‌ی نقاشی‌های شکیبا را به بهترین شکل ممکن نمایان می‌سازد. قطعِ وزیری نیز کتاب را به اثری مناسب برای کتابخانه‌های نفیس و همچنین مطالعه‌ای لذت‌بخش بدل کرده است. این چاپ از مثنوی، در حقیقت، خود مثنویِ دیگری است که هنرِ نقاشی، خوشنویسی و پژوهش را در کنار شعرِ مولانا گرد آورده است. باشد که خواننده، در این هم‌نشینیِ صورت و معنا، جرعه‌ای از زلالِ سخنِ مولانا بنوشد و در سیریِ سلوک‌وارِ خود، از این همنشینیِ هنرها بهره‌ای وافر برد.