کتاب سلسله موی دوست؛ مردم شناسی موسیقی اقوام ایران (فرهنگستان هنر)

کتاب سلسله موی دوست عکس بهمن کاظمی

موسیقی، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و جهانی‌ترین زبان‌های بشری، همواره نقشی بی‌بدیل در بیان احساسات، باورها، آداب و رسوم و هویت جوامع انسانی ایفا کرده است. در ایران، این سرزمین کهن با تنوع اقلیمی و فرهنگیِ شگفت‌انگیز، موسیقی هر قوم و منطقه، آیینه‌ای تمام‌نما از زیست، جهان‌بینی و ذوق هنری آن مردم است. از موسیقی دل‌نشینِ کردستان و لرستان تا نغمه‌های روح‌افزای خراسان و آذربایجان، و از آهنگ‌های حماسیِ بلوچستان تا ترانه‌های عاشقانه‌ی گیلان و مازندران، همگی گویای گنجینه‌ای گرانبها و رو به فراموشی از فرهنگ ناملموس ایرانی هستند.

کتاب «سلسله موی دوست؛ مردم‌شناسی موسیقی اقوام ایران» که با عکاسیِ هنرمندانه‌ی بهمن کاظمی منتشر شده است، کوششی است برای ثبت و معرفی این میراثِ شنیداری و دیداری، از منظر مردم‌شناسی و موسیقی‌شناسی، تا گوشه‌هایی از این گنجِ پنهان را به مخاطبان امروز و فردا شناساند. این اثر که در قطع رحلی و با ۳۰۸ صفحه منتشر شده، حاصل سفری عاشقانه و پرمشقت در میان اقوام گوناگون ایران‌زمین است. بهمن کاظمی، عکاسِ این مجموعه، با نگاهی دقت‌ورزانه و هنرمندانه، توانسته است تصاویری زنده، پویا و احساسی از نوازندگان، خوانندگان، آلات موسیقی، آیین‌ها و مجالس موسیقاییِ اقوام مختلف ایران ثبت کند. این تصاویر، نه فقط مستندی بصری از موسیقیِ اقوام، که روایتی تصویری از زندگی، شادی، سوگ، باورها و همبستگی آن‌هاست.

همچنین، در کنار این تصاویرِ بی‌نظیر، پژوهش‌هایی مردم‌شناختی و موسیقی‌شناختی، به توضیح و تحلیل زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخیِ هر یک از این سنت‌های موسیقایی پرداخته است. از سازهای بومی مانند دوتار، تنبور، کمانچه، نی‌انبان و دهل تا مقام‌ها، ردیف‌ها و آوازهای محلی، همه در این کتاب، با رویکردی علمی و در عین حال دلنشین معرفی و بررسی شده‌اند.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به پیوند موسیقی با سایر عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی اقوام، از جمله پوشاک، بازی‌ها، آیین‌ها و اسطوره‌هاست. کاظمی به‌خوبی نشان می‌دهد که موسیقیِ هر قوم، تنها مجموع‌های از نغمه‌ها و آهنگ‌ها نیست، بلکه در بافتی از معنا، تاریخ و هویت شکل گرفته است. چاپ این کتاب بر روی کاغذ گلاسه و با جلد سخت و در قطع رحلی، امکان نمایش دقیق و باکیفیتِ تصاویرِ رنگین و پرمایه را فراهم آورده و آن را به اثری ارزشمند و چشمنواز برای کتابخانه‌ی پژوهشگران، هنرمندان و تمامی علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر ایران تبدیل کرده است.

انتشار آن توسط انتشارات فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و هنری این اثر است. «سلسله موی دوست» سفری است در ژرفای موسیقیِ ایرانی؛ سفری که نه با گوش، که با چشم و دل آغاز می‌شود و مخاطب را به درک عمیق‌تری از گنجینه‌ی موسیقایی اقوام ایران دعوت می‌کند.