کتاب بیان تجربی خطوط (انتشارات برگ نو)

کتاب بیان تجربی خطوط اثر محمد حسن جواهری

خط، پیش از آنکه نوشته باشد، نقاشی است. پیش از آنکه پیامی را منتقل کند، حالتی را القا می‌نماید. نگاه کنید به یک خط افقی بلند و کشیده: چه حسی به شما دست می‌دهد؟ آرامش؟ بی‌کرانگی؟ یا شاید خستگی؟ حالا نگاه کنید به یک خط عمود قاطع: ایستادگی؟ شکوه؟ یا شاید خشکی و انعطاف‌ناپذیری؟ و خط منحنی را تصور کنید: نرمش، حرکت و شاید التماس. دنیای خطوط، دنیایی از احساسات خام و بیان‌نشده است.

کتابی که پیش روی دارید، «بیان تجربی خطوط» تألیف محمد حسن جواهری، شما را به سفری شگفت‌انگیز در همین دنیای ناشناخته دعوت می‌کند؛ سفری که در آن خطوط از حروف جدا می‌شوند و تبدیل به زبان مستقیم روح می‌گردند. این کتاب با ۶۴ صفحه در قطع وزیری منتشر شده است. انتشارات برگ نو با چاپ این اثر، گامی در جهت معرفی رویکردی نو و کمتر شناخته شده در هنرهای تجسمی ایران برداشته است. جلد شومیز و کاغذ تحریر کتاب، نشان از رویکردی عملی و تمرین‌محور دارد؛ کتابی که قرار است روی میز کار هنرمند باز شود، بارها ورق بخورد و حاشیه‌هایش با طرح‌ها و یادداشت‌های او پر گردد.

اما آنچه «بیان تجربی خطوط» را از صدها کتاب دیگر در حوزه هنر متمایز می‌کند، رویکرد تجربی و شخصی‌محور آن است. جواهری معتقد است که هر انسانی، حتی بدون آموزش آکادمیک، قادر است زبان خطوط را درک کرده و با آن بیان کند. او به جای تحمیل قواعد خشک و از پیش تعیین شده، هنرجو را به کشف خط شخصی خودش تشویق می‌نماید. محمد حسن جواهری، مؤلف این کتاب، کیست؟ او هنرمندی است که سال‌ها در مرز میان خوشنویسی سنتی، نقاشی خط و هنرهای تجسمی مدرن حرکت کرده است. جواهری که خود شاگرد استادان بزرگی بوده، به خوبی می‌داند که قواعد سنتی برای فراگیری مبانی ضروری‌اند، اما برای «بیان» کافی نیستند.

یک هنرمند وقتی به بلوغ می‌رسد که از قواعد فراتر رود و خطی بیابد که فقط متعلق به خود اوست. «بیان تجربی خطوط» دقیقاً همان پلی است که هنرجو را از قواعد به بیان شخصی عبور می‌دهد. ساختار کتاب به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود. بخش نخست به روان‌شناسی خطوط اختصاص دارد: خط مستقیم و منحنی، خط ضخیم و نازک، خط سریع و کند، خط فشرده و پراکنده. هر یک از این ویژگی‌ها چه حسی را منتقل می‌کنند؟ چگونه می‌توان از ترکیب آنها به «جمله‌های تجسمی» دست یافت؟ بخش دوم به تمرین‌های عملی می‌پردازد.

جواهری در این بخش، هنرجو را تشویق می‌کند که با چشمان بسته خط بکشد، با دست غیرمسلط کار کند، یا خطوط را به ضرباهنگ موسیقی متصل نماید. این تمرین‌ها دیوارهای ذهنی هنرجو را فرو می‌ریزند و راه را برای خلاقیت ناب باز می‌کنند. بخش سوم کتاب به بررسی آثار هنرمندان اختصاص دارد. جواهری نمونه‌هایی از آثار نقاشان غربی (مانند پل کله، واسلی کاندینسکی و جکسون پولاک) و خوشنویسان شرقی (از عثمانیان تا معاصران ایرانی) را کنار هم قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه هر یک از این هنرمندان، از زبان خطوط برای بیان جهان درونی خود استفاده کرده‌اند. این بخش برای هنرجویی که می‌خواهد افق دید خود را گسترش دهد، بسیار ارزشمند است.

«بیان تجربی خطوط» کتابی است برای همه: برای نقاشی که درگیر قالب‌های آکادمیک شده، برای خوشنویسی که می‌خواهد از سنت عبور کند، برای گرافیستی که به دنبال ایده‌های تازه می‌گردد، و حتی برای کسی که تا حالا قلم به دست نگرفته اما حس می‌کند حرفی برای گفتن دارد. ۶۴ صفحه برای تغییر نگاه شما به خط کافی است، اگر استاد جواهری پشت‌شان نوشته باشد.

صفحات را ورق بزنید و بگذارید خطوط، زبان مادریتان شوند.