کتاب هفتصد طرح تزئینی (قابل استفاده در گچبری، منبت کاری و ...) (انتشارات یساولی)

کتاب هفتصد طرح تزئینی اثر فردریک نایت

طرح و نقش، جان هر اثر هنری صناعی است. چه در گچبریِ مساجد و کاخ‌ها، چه در منبت‌کاریِ چوب درها و صندوقچه‌ها، و چه در کاشیکاری و آینه‌کاری، این «طرح» است که به ماده خام، هویت و زیبایی می‌بخشد.

کتاب پیش رو، «هفتصد طرح تزئینی (قابل استفاده در گچبری، منبت‌کاری و ...)» تألیف فردریک نایت، گنجینه‌ای است ارزشمند از این نقش‌های الهام‌بخش. این اثر با قطع رحلی و جلد شومیز در ۱۱۹ صفحه منتشر شده و کاغذ تحریر آن، انتخابی عملی برای طراحان، هنرمندان صنایع دستی و استادکاران سنتی است. قطع رحلی، فضایی مناسب و چشمنواز در اختیار هر طرح قرار می‌دهد.

در این قطع، هنرمند می‌تواند جزئیات ریز و درشت هر نقش را به دقت ببیند، بدون اینکه کوچک‌نماییِ اجباری او را از درک دقیقِ ساختار الگو بازدارد. کاغذ تحریر نیز برای کتابی که قرار است بارها ورق بخورد، طرح‌ها از روی آن کپی یا بزرگ‌نمایی شوند، و سال‌ها در کارگاه هنرمند همراه باشد، انتخابی هوشمندانه است؛ چراکه هم مقاومت مناسبی دارد، هم بازتاب نور ندارد و خستگی چشم را کاهش می‌دهد.

عدد «هفتصد» در عنوان کتاب، وعدهٔ تنوعی بی‌نظیر را می‌دهد. فردریک نایت، مؤلف کتاب، با دقتی وسواس‌گونه این گنجینهٔ عظیم از نقش‌های تزئینی را از منابع گوناگون گردآوری و تنظیم کرده است. این طرح‌ها طیف گسترده‌ای از سبک‌ها و دوره‌های تاریخی را پوشش می‌دهند: نقوش اسلیمی و ختایی با آن پیچ‌های نرم و شاخه‌های منحنی، الهام‌گرفته از هنر اصیل ایرانی-اسلامی. نقوش هندسی (گیره‌ها، ستاره‌ها، چندضلعی‌های منتظم) قابل استفاده در گره‌چینی و کاشیکاری.

طرح‌های گل‌ها و برگ‌ها (پالمت، کنگر، آکانتوس، گل‌های پنج‌پر و هفت‌پر). نقوش حیوانی و انسانیِ تلطیف‌شده (مرغان، اسبان، چهره‌های نمادین) که در منبت و گچبری کاربرد دارند. کتیبه‌های تزئینی و خطوط فرضی برای حاشیه‌سازی و قاب‌بندی. نقوش انتزاعی و مدرن که برای فضاهای معاصر مناسب‌تر هستند. آنچه این کتاب را از بسیاری از آلبوم‌های طرح متمایز می‌کند، تأکید آن بر «کاربردپذیری» است. نایتِ مؤلف، صرفاً طرح‌هایی زیبا را کنار هم جمع نکرده، بلکه آنها را بر اساس میزان پیچیدگی (از ساده به دشوار) و زمینهٔ کاربردی (گچبری، منبت، کاشیکاری، سنگ‌تراشی و حتی دوخت‌های تزئینی) طبقه‌بندی کرده است. در ابتدای کتاب، راهنمایی مختصر دربارهٔ چگونگی بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی طرح‌ها و انتقال آن‌ها به سطوح مختلف (چوب، گچ، سنگ، فلز و پارچه) ارائه شده است.

از آنجا که کتاب فاقد مترجم است (چون متن اصلی مؤلف به فارسی ترجمه یا تألیف شده هر چند نام مؤلف خارجی به نظر می‌رسد، اما کتاب به زبان فارسی منتشر شده) فرض می‌کنیم محتوای نوشتاری آن نیز به فارسی روان در دسترس است. کتاب «هفتصد طرح تزئینی» یک منبع بی‌نظیر برای استادکاران گچبر و منبت‌کار، معماران داخلی، طراحان صنایع دستی، هنرمندان نقاشی پشت شیشه و میناکاری، و حتی هنرجویان رشته‌های هنرهای سنتی است. این کتاب به شما نشان می‌دهد که هر بار که به یک گچبری نفیس یا درب چوبیِ منبت‌کاری‌شده نگاه می‌کنید، پشت آن زیبایی، روزها و ماه‌ها طراحی و الگوسازی نهفته است.

ورق زدن این ۱۱۹ صفحه، گشتن در گنجینه‌ای از ایده‌های تازه است. کافی است کتاب را باز کنید، طرح مورد نظر را برگزینید، و اجازه دهید نوک قلم یا تیشه‌تان، آنچه را که بر کاغذ نقش بسته، بر تن چوب، گچ یا سنگ جاری سازد.