کتاب راهنمای اماکن باستانی ایران (انتشارات یساولی)

کتاب راهنمای اماکن باستانی ایران

کتاب راهنمای اماکن باستانی ایران نه یک کتاب تصویری برای قفسه‌های لاکچری، که همراهی است ضروری برای هر باستان‌شناس، ایران‌شناس، یا گردشگر آلمانی‌زبانی که قصد سفری عمیق به دل تاریخ ایران را دارد.

این اثر با قطع رقعی و جلد شومیز، طراحی شده تا در کوله‌پشتی صحراگردی‌های کویر و کوهستان جا بگیرد، بی آنکه سنگینی یا شکنندگی یک کتاب نفیس را داشته باشد. آنچه این کتاب را از راهنماهای معمولی گردشگری متمایز می‌کند، نگاه علمی و بی‌طرفانه سیلویا ماتیسون، مؤلف آن است. او اماکن باستانی ایران را نه از دریچه احساسات، که با معیارهای دقیق باستان‌شناختی طبقه‌بندی کرده است.

از تمدن ایلام در شوش و هفت‌تپه گرفته تا هخامنشیان در پاسارگاد و تخت جمشید، از اشکانیان در حاترا و نساء تا ساسانیان در فیروزآباد و بیشاپور، و حتی سایت‌های اسلامی مانند ری و جندی‌شاپور همه با جزئیات دقیق، مختصات جغرافیایی، دوره‌بندی تاریخی و منابع مستند معرفی شده‌اند. ترجمه این کتاب به زبان آلمانی توسط گرهارد فریتس و آندریاس لی‌پرت، آن را به یکی از کامل‌ترین منابع ایران‌شناسی به زبان آلمانی تبدیل کرده است.

خواننده آلمانی که شاید به فارسی یا انگلیسی مسلط نباشد، می‌تواند برای نخستین بار به متنی دست پیدا کند که ایران را از پیش از تاریخ تا پایان دوره ساسانی، محوطه به محوطه، اثر به اثر، با زبانی دقیق و روشن معرفی می‌کند. این دو مترجم با پیشینه‌ای در ایران‌شناسی، توانسته‌اند اصطلاحات تخصصی باستان‌شناسی را به درستی به آلمانی برگردانند، بی آنکه ساده‌سازی مخل یا افراط در تخصص‌گرایی کنند.

عکس‌های این کتاب از آرشیو انتشارات یساولی است؛ آرشیوی که سال‌هاست تصاویر مستند از آثار باستانی ایران را گردآوری می‌کند. هر چند کاغذ تحریر و چاپ سیاه‌وسفید (احتمالاً) امکان نمایش ظرافت‌های رنگی کاشی‌کاری‌ها را ندارد، اما همین تصاویر برای شناسایی موقعیت، فرم کلی و جزئیات ساختاری یک محوطه باستانی کاملاً کافی و کاربردی است. این کتاب برای «دیدن» زیبایی طراحی نشده، برای «شناختن» و «پیدا کردن» نوشته شده است. ۴۸۰ صفحه حجم قابل توجهی است؛ یعنی ماتیسون و همکارانش به تک تک محوطه‌های مهم ایران پرداخته‌اند.

فهرست الفبایی، نقشه‌های راهنما، جدول دوره‌ها، و منابع کتاب‌شناختی پایان هر مدخل، این اثر را به یک مرجع میدانی تبدیل کرده که هم در کتابخانه دانشگاهی جای می‌گیرد و هم در صندلی عقب ماشین یک سفر باستان‌گردی. اگر ایران را با چشمان یک باستان‌شناس آلمانی ببینید، چه می‌بینید؟ پاسخ در این کتاب است.

«راهنمای اماکن باستانی ایران» دعوتی است به سفری که نه با قاب عکس، که با مختصات جغرافیایی، لایه‌های تاریخی و ارجاعات علمی گره خورده است. برای علاقه‌مندان جدی تاریخ ایران، این کتاب یک گنج است.