کتاب تاریخ نقاشی ایران؛ از آغاز تا عصر امروز (نشر سمت)

کتاب تاریخ نقاشی ایران؛ از آغاز تا عصر امروز اثر دکتر مرتضی گودرزی

نقاشی ایران، به‌عنوان یکی از اصیل‌ترین و پرمایه‌ترین جلوه‌های هنر و فرهنگ این سرزمین، ریشه‌ای به ژرفای تاریخ ایران دارد و در طول هزاره‌ها، همواره نقشی بی‌بدیل در ثبت و بیان باورها، اسطوره‌ها، حماسه‌ها و زیبایی‌شناسی ایرانیان ایفا کرده است. از نقوش غارنشینان بر دیواره‌های کوهستان‌های کرمانشاه و لرستان تا نگارگری نفیس دوران اسلامی و از نقاشی‌های دیواری کاخ‌های ساسانی تا نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای و مکتب کمال‌الملک در عصر قاجار و پهلوی، این هنر، همواره آیینه‌ای تمام‌نما از هویت، جهان‌بینی و تحولات اجتماعی–سیاسی ایران بوده است.

کتاب تاریخ نقاشی ایران: از آغاز تا عصر امروز تألیف دکتر مرتضی گودرزی (دیباج)، یکی از جامع‌ترین و معتبرترین منابع فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به روایت این سیرِ پرتحول و پرشکوه پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۲۹۵ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها تحقیق و تدریس مؤلف در زمینه‌ی تاریخ هنر و نقاشی ایران است. دکتر گودرزی، با تکیه بر منابع معتبر تاریخی و بهره‌گیری از رویکردهای نوین هنرشناسی و سبک‌شناسی، به بررسی تمامی ادوار نقاشی ایران از کهن‌ترین دوران‌ها تا نقاشی معاصر پرداخته است.

او در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد: نقاشی در ایران باستان، چه کارکردها و ویژگی‌های هنری داشته است؟ چگونه نگارگری ایرانی در دوران اسلامی، با تلفیقی از سنت‌های کهن و تأثیرپذیری از هنر چین و بیزانس، به اوج شکوفایی رسید؟ مکاتب مختلف نگارگری ایران (شیراز، تبریز، هرات، اصفهان و...) چه ویژگی‌های سبکی و موضوعی منحصربه‌فردی دارند؟ نقاشی در دوران قاجار، چگونه با ورود هنر غرب دگرگون شد و مکتب کمال‌الملک چه تأثیری بر این تحول داشت؟ و سرانجام، نقاشی مدرن و معاصر ایران، با چه چالش‌ها و دستاوردهایی مواجه بوده است؟ مؤلف با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، نشان می‌دهد که نقاشی ایران، در عین پایبندی به سنت‌های اصیل خود، همواره در تعامل با هنرهای دیگر تمدن‌ها قرار داشته و این تعامل، به غنا و تنوع آن انجامیده است.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به پیوند نقاشی با سایر عرصه‌های هنری و فرهنگی ایران، از جمله ادبیات، معماری، موسیقی و آیین‌های مذهبی و ملی است. گودرزی نشان می‌دهد که نقاشی در ایران، هرگز یک هنرِ صرفاً تزئینی نبوده، بلکه همواره با جهان‌اندیشه و معنویت ایرانیان گره خورده است. انتشار این کتاب توسط نشر سمت ، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های هنرهای تجسمی، تاریخ هنر و مطالعات ایرانی است. جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر و تحلیل‌های ارزشمند آن را برای پژوهشگران، هنرمندان و علاقه‌مندان آسان ساخته است.