کتاب هنر و معماری اسلامی (1) 1250-650 (نشر سمت)

کتاب هنر و معماری اسلامی اثر ریچارد اتینگهاوزن، الگ گرابر

هنر و معماری اسلامی، به‌عنوان یکی از غنی‌ترین و تأثیرگذار ترین سنت‌های هنری جهان، در گستره‌ای عظیم از اسپانیا تا شبه‌قاره‌ی هند و از آسیای مرکزی تا شمال آفریقا، جلوه‌گر شده است. این هنر که ریشه در باورها، احکام و جهان‌بینی اسلامی دارد، با بهره‌گیری از عناصری چون هندسه، اسلیمی، خط و نور، آثاری خلق کرده که نه فقط از نظر زیبایی‌شناختی، بلکه از منظر معنا و نماد نیز بی‌ نظیرند.

از مسجدالحرام در مکه تا گنبد سلطانیه در ایران و از کاخ‌های الحمرا در اندلس تا تاج‌محل در هند، همگی گویای تمدنی هستند که توانسته است با تکیه بر اصول دینی و با بهره‌گیری از سنت‌های هنریِ ملل مختلف، زبانی بصری و جهانی بیافریند. کتاب «هنر و معماری اسلامی (۱) ۱۲۵۰-۶۵۰» تألیف ریچارد اتینگهاوزن و الگ گرابر، دو تن از برجسته‌ترین پژوهشگران حوزه‌ی تاریخ هنر و تمدن‌شناسی اسلامی، یکی از معتبرترین و جامع‌ترین منابع در این زمینه است که با نگاهی موشکافانه و علمی، به بررسی شکل‌گیری، تکامل و شکوفایی هنر و معماری اسلامی در شش قرن نخستین پرداخته است.

این اثر که در قطع وزیری و با ۶۲۰ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها پژوهش و مطالعات تطبیقی مؤلفان در گستره‌ی وسیع جهان اسلام است. اتینگهاوزن و گرابر، با تکیه بر جدیدترین یافته‌های باستان‌ شناختی و بهره‌گیری از رویکردهای نوین هنر شناسی و تاریخ تطبیقی هنر، به بررسی مهم‌ترین دوره‌های هنر و معماری اسلامی از ظهور اسلام تا اواسط سده‌ی هفتم هجری پرداخته‌اند.

آن‌ها در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهند: هنر در جهان اسلام چگونه و با تأثیر از چه سنت‌هایی شکل گرفت؟ چه عواملی باعث تنوع و در عین حال وحدتِ سبکی در هنر اسلامی شد؟ معماری مساجد، مدارس، مقابر و کاخ‌ها چه ویژگی‌های کاربردی، زیبایی‌شناختی و نمادینی داشت؟ و چگونه هنر اسلامی، در کنار تجمل و زیبایی، به انتقال مفاهیم دینی و اخلاقی پرداخت؟ مؤلفان با رویکردی تحلیلی و نقادانه، نشان می‌دهند که هنر اسلامی، در عین پایبندی به اصول دینی، از تأثیرپذیری از سنت‌های هنریِ بی‌زانس، ساسانی، هندی و چینی نیز بهره برده است و این تلفیقِ هنرمندانه، به غنای این هنر انجامیده است.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادیِ شکل‌گیری آثار هنری است. مؤلفان به‌خوبی نشان می‌دهند که هنر و معماری اسلامی، هرگز در خلأ شکل نگرفته، بلکه همواره بازتاب‌دهنده‌ی تحولات فرهنگی، روابط قدرت و مناسبات اقتصادی جوامع اسلامی بوده است. ترجمه‌ی روان و دقیق این کتاب توسط دکتر یعقوب آژند، امکان دسترسی مخاطبان فارسی‌زبان را به این اثر ارزشمند فراهم آورده است.

انتشار آن توسط نشر سمت، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های تاریخ هنر، معماری اسلامی و مطالعات فرهنگی است. جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، با وجود ضخامت ۶۲۰ صفحه‌ای، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر و نقشه‌های ارزشمند آن را برای پژوهشگران، معماران و علاقه‌مندان آسان ساخته است.