کتاب زبان فراموش شده؛ مقدمه ای بر مبانی هنرهای سنتی و تجسمی ایران (نشر سمت)

کتاب زبان فراموش شده اثر دکتر مهران هوشیار

هنرهای سنتی و تجسمی ایران، در اعماق خود، زبانی نانوشته و در عین حال گویا را حمل می‌کنند؛ زبانی که ریشه در اسطوره، عرفان، نماد و هویت این سرزمین دارد. اما این زبان، به‌مرور و در سایه‌ی مدرنیته و غفلت از ریشه‌ها، به‌گونه‌ای فراموش شده یا نادیده گرفته شده است.

کتاب «زبان فراموش شده (مقدمه‌ای بر مبانی هنرهای سنتی و تجسمی ایران)» تألیف دکتر مهران هوشیار، تلاشی است برای بازخوانی و رمزگشایی از این زبان تصویری و نمادین که قرن‌ها در آثار هنری ایرانی – از نگارگری و کاشیکاری گرفته تا فرش و معماری – جاری بوده است. این اثر، دریچه‌ای نو به سوی درکِ عمیق‌تر از زیبایی‌شناسی ایرانی و مبانی نظری پشت‌پرده‌ی آن می‌گشاید. این کتاب که در قطع وزیری و با ۱۴۵ صفحه منتشر شده، علی‌رغم حجم اندک خود، دایره‌ی گسترده‌ای از مفاهیم بنیادین را دربرمی‌گیرد.

دکتر هوشیار، با رویکردی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از دانش‌هایی چون نشانه‌شناسی، عرفان اسلامی و تاریخ هنر، نشان می‌دهد که هر نقش، رنگ، فرم و ترکیب‌بندی در هنر سنتی ایران، بارِ معناییِ عمیقی دارد که فراتر از تزئین صرف است. از نقوش اسلیمی و خیالی در نگارگری گرفته تا هندسه‌ی پنهان در گنبدها و ایوان‌ها، همگی حکایت از جهانی سرشار از رمز و راز دارند که با کیهان‌شناسی و جهان‌بینی ایرانی–اسلامی پیوندی ناگسستنی یافته‌اند.

نویسنده در این مجلد، کوشیده است تا این زبانِ فراموش‌شده را به مخاطب امروزی بیاموزد و نشان دهد که چگونه هنرمند سنتی، همچون یک عالم و عارف، با قلم و رنگ خود به آفرینشِ اثری می‌پردازد که هم‌زمان، زینت‌بخشِ جهانِ مادی و راهگشایِ جهانِ معناست. آنچه بر ارزش این کتاب می‌افزاید، نگاهِ تأسیسی و مقدماتیِ آن است. این اثر نه برای متخصصانِ صرف، بلکه برای همه‌ی علاقه‌مندان به هنر ایرانی نگاشته شده تا بتوانند با زبانی ساده و در عین حال دقیق، با بن‌مایه‌های نظری این هنر آشنا شوند. انتشار آن توسط سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) نیز گویای جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های هنر، معماری و مطالعات فرهنگی است.

جلد شومیز و کاغذ تحریر کتاب، مطالعه‌ی آسان و مکرر آن را برای پژوهشگران و هنردوستان فراهم کرده است. در زمانی که هنر معاصر ایران، گاه در پیوند با سنت و گاه در گسست از آن تعریف می‌شود، بازگشت به مبانی و فهمِ زبانِ کهنِ هنرهای سنتی، ضرورتی انکارناپذیر است. «زبان فراموش شده» پلی است میان گذشته و حال؛ پلی که به ما یادآوری می‌کند هنر ایرانی، پیش از آنکه تصویر باشد، اندیشه و حکمت است. این کتاب، دعوتی است به شنیدنِ دوباره‌ی نجوای نقش‌ها و رنگ‌هایی که روزگاری، زبانِ گویای این سرزمین بوده‌اند.