کتاب سنگ نبشته داریوش بزرگ در ییستون رونوشت اکدی (بابلی) (انتشارات پازینه)

کتاب سنگ نبشته داریوش بزرگ در ییستون اثر فلورانس ملبرن لابا

در دل کوه‌های سخت و سترگ زاگرس، بر فراز صخره‌ای بلند و دست‌نیافتنی، کتیبه‌ای جاودان خودنمایی می‌کند که نه فقط یک اثر تاریخی، که بیانیه‌ای است از قدرت، مشروعیت و جهان‌بینی یکی از بزرگترین شاهنشاهان دوران باستان. سنگ نبشته‌ی بیستون، این شاهکار بی‌نظیر هخامنشی، قرن‌هاست که نظر پژوهشگران، تاریخ‌نگاران و باستان‌ شناسان را به خود جلب کرده و هر بار که از زاویه‌ای نو به آن نگریسته شده، رازهای تازه‌ای از دل کهن‌ترین لایه‌های تاریخ برملا گردیده است.

کتابی که اکنون پیش روی شماست، ترجمه‌ای ارزشمند و پژوهشی دقیق از یکی از مهم‌ترین نسخه‌های این کتیبه‌ی جهانی است؛ رونوشت اکدی یا بابلی آن که به قلم یکی از برجسته‌ترین آشورشناسان معاصر فراهم آمده است. نویسنده‌ی این اثر، با سال‌ها کاوش در متون کهن و خطوط باستانی میان‌رودان، توانسته است خوانشی دقیق و علمی از این متن اکدی ارائه دهد که نه تنها از حیث زبان‌شناسی، بلکه از منظر تاریخی و فرهنگی نیز حائز اهمیتی شگرف است.

این رونوشت بابلی، که در کنار نسخه‌های پارسی باستان و عیلامی بر روی آن صخره‌ی عظیم نقش بسته، خود گواهی است بر گستردگی امپراتوری هخامنشی و اهمیت ارتباط با مردمان گوناگون آن روزگار. زبانی که داریوش بزرگ برای نگارش این فرمان برگزید، صرفاً یک وسیله‌ی ارتباطی نبود؛ بلکه اهرمی بود برای نمایش اقتدار و مشروعیت خویش در میان اقوامی که به این خط و زبان سخن می‌گفتند و می‌نوشتند. آنچه این کتاب را از بسیاری آثار مشابه در حوزه‌ی کتیبه‌شناسی متمایز می‌سازد، دقت نظر نویسنده در بازگردانی هر واژه و عبارت و نیز تفسیرهای جانبی اوست که زمینه‌های تاریخی، سیاسی و مذهبی شکل‌گیری این کتیبه را به روشنی تبیین می‌کند.

خواننده در خلال سطرهای این اثر، نه تنها با متن کامل آن سنگ نبشته آشنا می‌شود، بلکه درمی‌یابد که داریوش بزرگ چگونه از این کتیبه، همچون رسانه‌ای قدرتمند برای تثبیت جایگاه خویش و ثبت وقایع پیروزی‌هایش بهره برده است. روایت شورش‌های داخلی، شکست مدعیان دروغین تاج‌وتخت، و تأکید بر مشروعیت الهی شاهنشاه، همگی در این متن بازتاب یافته‌اند و هر کدام، دریچه‌ای است به سوی درکی عمیق‌تر از ساختار قدرت و باورهای آن عصر.

از سوی دیگر، مترجم ارجمند این اثر، با تسلطی کم‌نظیر بر زبان‌های باستانی و فرهنگ‌شناسی، توانسته است این متن ارزشمند را با زبانی روان و علمی به فارسی برگرداند و آن را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزه‌ی تاریخ و تمدن ایران باستان قابل بهره‌برداری سازد. مطالعه‌ی این کتاب، سفری است به ژرفای یکی از کهن‌ترین اسناد مکتوب بشری؛ سفری که هر خواننده‌ی کنجکاوی را با گوشه‌هایی از شکوه، عظمت و پیچیدگی‌های فرهنگی و سیاسی یکی از بزرگترین امپراتوری‌های تاریخ جهان آشنا می‌سازد. بی‌گمان، این اثر حلقه‌ای ارزشمند در زنجیره‌ی شناخت هویت تاریخی ایرانیان است و می‌تواند پلی باشد میان امروز ما و آن روزگاران دیرین.