کتاب سنگ نبشته های کرتیر موبدان موبد (انتشارات پازینه)

کتاب سنگ نبشته های کرتیر موبدان موبد اثر داریوش اکبرزاده

در میان انبوه کتیبه‌ها و سنگ‌نبشته‌های برجای‌مانده از روزگار ساسانی، نام و نقش کرتیر، موبدان موبد و چهره‌ی شاخص دین‌سازی آن عصر، از جایگاهی ویژه و تأمل‌برانگیز برخوردار است. او که در سایه‌ی شاهان توانمندی چون شاپور، هرمز و بهرام، به اوج قدرت و نفوذ رسید، با فروتنی یا شاید با تکبری پنهان، دستور داد تا اعمال و افتخارات خویش را بر چهره‌ی کوه‌ها و صخره‌های سخت و سترگ نقش کنند تا نامش برای همیشه در یادها بماند.

کتابی که اکنون پیش روی شماست، با عنوان «سنگ‌نبشته‌های کرتیر موبدان موبد»، ترجمه‌ای دقیق و پژوهشی عمیق از این کتیبه‌های گران‌سنگ است که به همت یکی از برجسته‌ترین ایران‌شناسان معاصر فراهم آمده و خواننده را به سفری شگرف در دل تاریخ و باورهای دینی ایران باستان دعوت می‌کند. نویسنده‌ی ارجمند این اثر، با سال‌ها کاوش در متون کهن پهلوی و خط‌شناسی ساسانی، کوشیده است تا این سنگ‌نبشته‌های ارزشمند را از دل خاموشی تاریخ بیرون کشد و آن‌ها را با دقتی ستودنی، شامل متن اصلی، آوانویسی و برگردان فارسی، در اختیار پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار دهد. کرتیر، این موبد پرنفوذ، در کتیبه‌های خویش از تثبیت آیین زرتشتی، سرکوب مخالفان و ادیان دیگر، و بنیاد آتشکده‌های بسیار سخن گفته است و با بیانی مغرورانه، خود را نجات‌دهنده‌ی دین و جهان از چنگال اهریمن معرفی می‌کند.

این نوشته‌ها، گنجینه‌ای بی‌همتا از اطلاعات درباره‌ی ساختار قدرت، مناسبات دین و دولت، آیین‌ها و باورهای زرتشتی و حتی وضعیت اجتماعی و اقتصادی آن روزگار هستند. آنچه این کتاب را از سایر آثار مشابه در حوزه‌ی کتیبه‌شناسی ساسانی متمایز می‌سازد، دقت مثال‌زدنی نویسنده در بازگردانی واژگان و نیز شرح‌ها و تفسیرهای جانبی اوست که هر جمله و هر عبارت را در بستر تاریخی و فرهنگی خویش به بوته‌ی تحلیل می‌نشاند. خواننده در خلال سطرهای این کتاب، نه تنها با متن کامل سنگ‌نبشته‌ها آشنا می‌شود، بلکه درمی‌یابد که چگونه کرتیر از جایگاه مذهبی خویش به عنوان اهرمی برای کسب قدرت و نفوذ سیاسی بهره برده و چگونه این متن‌ها، سندی زنده از تعامل پیچیده‌ی دین و سیاست در عصر ساسانی به شمار می‌روند.

همچنین، او با اشاره به مخالفان کرتیر، از ادیان و آیین‌هایی چون مسیحیت، مانوی‌گری و یهودیت، پرده از رقابت‌های دینی آن دوران برمی‌دارد و نشان می‌دهد که عصر ساسانی، صحنه‌ی کشاکش‌های فکری و اعتقادی عمیقی بوده است. از سوی دیگر، این اثر با زبانی روان و علمی، برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان، از پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های تاریخ، باستان‌شناسی و زبان‌شناسی گرفته تا هر علاقه‌مندی که دل در گرو شناخت ریشه‌های فرهنگی و مذهبی ایران‌زمین دارد، قابل بهره‌برداری است.

مطالعه‌ی این کتاب، سفری است به اعماق باورهای دینی نیاکان و فرصتی است برای درک بهتر تحولات فکری و اجتماعی جامعه‌ی ایران در آستانه‌ی ورود به دوران اسلامی.