کتاب مجموعه هنر در تمدن اسلامی: معماری 1 (نشر سمت)

کتاب مجموعه هنر در تمدن اسلامی معماری 1 اثر دکتر مهرداد قیومی بیدهندی

معماری اسلامی، یکی از شکوهمندترین و تأثیرگذارترین دستاوردهای تمدن بشری است که در طول بیش از هزار سال، در گستره‌ای وسیع از اسپانیا تا هندوستان، شاهکارهایی بی‌نظیر را پدید آورده است. این معماری، که ریشه در جهان‌بینی توحیدی و مفاهیم عمیق عرفانی و فلسفی اسلام دارد، نه تنها پاسخی به نیازهای کارکردی و اقلیمی جوامع مسلمان، بلکه بیانی است از نظم، تعادل، بی‌نهایت‌گرایی و تعالی که در قالب مساجد، مدارس، آرامگاه‌ها، کاروانسراها و کاخ‌ها تجلی یافته است. از مسجدالحرام و قبه‌الصخره تا مساجد باشکوه اصفهان، گنبدهای فیروزه‌ای سمرقند و مجموعه‌های عظیم عثمانی، هر بنا، روایتی از پیوند هنر، ایمان و قدرت را با خود به همراه دارد و گویی در هر گوشه‌اش، حکایتی از جمال و جلال الهی نهفته است.

کتاب «مجموعه هنر در تمدن اسلامی: معماری ۱» که زیر نظر دکتر مهرداد قیومی بیدهندی، از برجسته‌ترین پژوهشگران و نظریه‌پردازان هنر و معماری اسلامی ایران، تدوین و گردآوری شده، مرجعی جامع و دایرةالمعارفی است که با نگاهی علمی، مستند و چندلایه، به بررسی مبانی نظری، تاریخی، زیبایی‌شناختی و فنی معماری اسلامی می‌ پردازد و دریچه‌ای نو به سوی شناخت عمیق‌تر از این هنر والا می‌گشاید. آنچه این اثر وزین و ۶۰۷ صفحه‌ای با قطع رحلی را به منبعی کم نظیر و ماندگار در ادبیات معماری و هنر اسلامی تبدیل کرده، رویکردی ساختارمند، تطبیقی و همه‌جانبه به مبانی معماری اسلامی است.

این مجلد به‌عنوان نخستین جلد از مجموعه‌ی هنر در تمدن اسلامی، با تکیه بر جدیدترین دستاوردهای پژوهشی و باستان‌شناسی، خواننده را با مبانی نظری معماری اسلامی، از جمله مفاهیمی چون وحدت، نور، هندسه‌ی مقدس، نمادشناسی و زیبایی‌شناسی عرفانی آشنا می‌سازد و نشان می‌دهد که چگونه این مفاهیم در قالب فضاهای معماری، تزیینات و عناصر ساختاری به‌گونه‌ای شگفت‌انگیز تجسم یافته‌اند. همچنین، کتاب به‌تفصیل به معرفی و تحلیل عناصر معماری اسلامی، از ایوان و گنبد، مناره و محراب، تا مقرنس‌کاری، کاشی‌کاری، گچ‌بری، آجرکاری و کتیبه‌نگاری، پرداخته و هر یک را با مثال‌های عینی از بناهای شاخص تاریخی، به‌خوبی تبیین می‌کند.

از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، بررسی تأثیرپذیری‌ها و تأثیرگذاری‌های معماری اسلامی بر سایر تمدن‌ها و نیز سیر تحول آن در دوران مختلف است. مؤلفان این مجموعه به‌خوبی نشان می‌دهند که چگونه معماری اسلامی، با اقتباس از سنت‌های معماری بیزانس، ساسانی و رومی، و در عین حال با نوآوری‌های خلاقانه‌ی خود، سبکی منحصربه‌فرد و متمایز را پدید آورده است. همچنین، کتاب به مباحثی چون شهرسازی و فضاهای شهری در تمدن اسلامی، از بازارها و کاروانسراها تا حمام‌ها، آب‌انبارها و باغ‌ها، پرداخته و تصویری جامع از زیست‌جهان شهری در جوامع اسلامی ارائه می‌دهد.