کتاب سوابق تاریخی حمام ها و نگاهی به ریخت شناسی حمام حسن خان کرمانشاه

کتاب «سوابق تاریخی حمام‌ها و نگاهی به ریخت‌شناسی حمام حسن‌خان کرمانشاه»

تألیف امین قهرمانی تولابی و احسان داورپناه، اثری پژوهشی و تخصصی در حوزه معماری سنتی ایران و مطالعات میراث فرهنگی است که با تمرکز بر یکی از شاخص‌ترین عناصر معماری شهری، یعنی حمام‌های تاریخی، به بررسی ابعاد تاریخی، فضایی و کالبدی این بناها می‌پردازد.

حمام در فرهنگ و معماری ایران، فراتر از یک فضای بهداشتی، جایگاهی اجتماعی، آیینی و فرهنگی داشته و نقش مهمی در سازمان‌دهی زندگی شهری ایفا کرده است. نویسندگان این کتاب با رویکردی تاریخی–تحلیلی، ابتدا به بررسی سیر شکل‌گیری و تحول حمام‌ها در ایران می‌پردازند و جایگاه آن‌ها را در بستر تاریخ معماری و شهرسازی تبیین می‌کنند.

حمام‌های سنتی به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از ساختار محلات، نه‌تنها پاسخ‌گوی نیازهای بهداشتی بوده‌اند، بلکه فضایی برای تعاملات اجتماعی، آیین‌های جمعی و حتی انتقال ارزش‌های فرهنگی محسوب می‌شده‌اند.

این نگاه زمینه‌ای مناسب برای درک بهتر اهمیت حمام حسن‌خان کرمانشاه فراهم می‌کند. در بخش اصلی کتاب، حمام حسن‌خان کرمانشاه به‌عنوان نمونه‌ای شاخص مورد مطالعه ریخت‌شناسانه قرار می‌گیرد. نویسندگان با تحلیل دقیق فضاها، تناسبات، سازمان‌دهی حرکتی و عناصر معماری، ساختار کالبدی این حمام تاریخی را واکاوی می‌کنند.

بررسی فضاهایی چون سربینه، گرم‌خانه، خزینه و مسیرهای ارتباطی، نشان می‌دهد که چگونه معماران سنتی با درک عمیق از اقلیم، عملکرد و زیبایی‌شناسی، بناهایی کارآمد و در عین حال هویت‌مند خلق کرده‌اند. یکی از ویژگی‌های برجسته این اثر، تمرکز بر مفهوم ریخت‌شناسی در تحلیل معماری حمام است.

ریخت‌شناسی به‌عنوان رویکردی تحلیلی، امکان شناخت الگوهای فضایی و ساختاری بنا را فراهم می‌سازد و به درک منطق درونی شکل‌گیری فضاها کمک می‌کند. نویسندگان با بهره‌گیری از این رویکرد، حمام حسن‌خان را نه صرفاً به‌عنوان یک بنای تاریخی، بلکه به‌مثابه نمونه‌ای قابل تحلیل برای فهم اصول معماری حمام‌های سنتی ایران معرفی می‌کنند.

کتاب همچنین به زمینه تاریخی و جغرافیایی شهر کرمانشاه توجه ویژه دارد. قرارگیری این شهر در مسیرهای ارتباطی مهم و برخورداری از پیشینه‌ای غنی، باعث شده معماری آن ویژگی‌های خاصی داشته باشد. حمام حسن‌خان به‌عنوان بخشی از این بافت تاریخی، بازتاب‌دهنده شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دوره ساخت خود است و مطالعه آن می‌تواند به شناخت بهتر معماری بومی غرب ایران کمک کند.

حجم ۷۸ صفحه‌ای کتاب در قطع وزیری، نشان‌دهنده تمرکز و فشردگی مطالب پژوهشی است. زبان علمی اما روان کتاب، آن را به منبعی مناسب برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های معماری، مرمت، باستان‌شناسی و تاریخ هنر تبدیل کرده است.

همچنین علاقه‌مندان به میراث معماری ایران می‌توانند با مطالعه این اثر، نگاهی دقیق‌تر و تخصصی‌تر به کارکرد و ساختار حمام‌های تاریخی داشته باشند.

در مجموع، «سوابق تاریخی حمام‌ها و نگاهی به ریخت‌شناسی حمام حسن‌خان کرمانشاه» اثری ارزشمند در مستندسازی و تحلیل یکی از گونه‌های مهم معماری سنتی ایران است.

این کتاب با ترکیب تاریخ‌نگاری و تحلیل کالبدی، نقش مهمی در شناخت، حفاظت و بازخوانی میراث معماری حمام‌های ایرانی ایفا می‌کند و می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های بعدی در این حوزه باشد.